Adorno και ετεροσεξισμός

Πώς μίλησαν για την ομοφυλοφιλία αυτοί που θέλησαν να αλλάξουν τον κόσμο; (Όπως και οι άλλοι που τον θέλανε να παραμείνει ίδιος.)

Είπαμε στο ‘μανιφέστο για έναν ανθελληνικό αντιφασισμό’[9] πως παρόλο που στις πηγές μας βρίσκουμε την κριτική της ιδεολογίας (και από πλευράς κριτικής θεωρίας), δεν μπορούμε να ταυτιστούμε μαζί της, τόσο γιατί είναι ανεπαρκής βέβαια όσο και γιατί – ως θεωρία που γυρεύει τη σφαιρική της ολοκλήρωση – καταντά προβληματική και μερικές φορές εχθρική ιδεολογία. Εδώ, έχουμε ένα καλό παράδειγμα περί του τελευταίου γύρω από τα πρώτα βήματα της κριτικής θεωρίας στην Ευρώπη: στη στάση δηλαδή που πήραν οι της κριτικής θεωρίας (Σχολή Φρανκφούρτης) γύρω από τη διάδοση των ετερό- μύθων. Η κριτική στον Αντόρνο, την κριτική θεωρία και τη Σχολή, βέβαια, που θα γίνει, δεν τους αναδεικνύει τόσο ως ‘πατέρες’ του ετεροσεξισμού όσο ακόμη μια θεωρητική τάση του μαρξισμού, από τις ποιοτικές και κοινά αποδεκτές μάλιστα, που συμμεριζόταν τις ετεροσεξιστικές προκαταλήψεις που κυκλοφορούσαν στην πιάτσα την εποχή: στην ακαδημία, στο μαρξισμό των κινημάτων και της θεωρίας, στην κοινωνιολογία.[10] Τα σκόρπια ετεροσεξιστικά σχόλια μέσα στη ‘Διαλεκτική του Διαφωτισμού’ αλλά και τα ‘Minima Moralia’ είναι ενδεικτικά για αυτό ενώ ο Έριχ Φρομ, επίσης εκπρόσωπος της κριτικής θεωρίας, θα μπορούσε να κατηγορηθεί ακόμα πιο στιβαρά ιδιαίτερα σε ένα από τα γνωστά κείμενα του που, ακολουθώντας τις παραπάνω διαδρομές του Βίλχελμ Ράϊχ, προσπάθησε να συνδέσει την ομοφυλοφιλία με το φασισμό.

Αλλά αν είναι να ξεκινήσει κανείς να ασχολείται με το θέμα, θα καταλάβει αρκετά νωρίς ότι ο ετεροσεξισμός ήταν ένα από τα αποπαίδια της δύσμοιρης συνάντησης μαρξισμού και ψυχανάλυσης, ή Μάρξ και Φρόυντ: “Η αγάπη [του άντρα] προς τη γυναίκα σπάει τους συλλογικούς δεσμούς της φυλής, του εθνικού διαχωρισμού και του κοινωνικού ταξικού συστήματος και, άρα, παράγει σημαντικές επιδράσεις ως πολιτισμικός παράγοντας. Και μοιάζει, βέβαιο, ότι η ομοερωτική αγάπη μοιάζει πολύ πιο συμβατή με τους δεσμούς μιας ομάδας, ακόμα κι όταν παίρνει τη μορφή των ανεμπόδιστων σεξουαλικών τάσεων” (Φρόϋντ, σελ. 123). Αυτό βέβαια επιβεβαιώθηκε και από τον γερμανικό φασισμό όπου η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην απροκάλυπτη και την καταπιεσμένη ομοφυλοφιλία, όπως και με τον απροκάλυπτο και τον καταπιεσμένο σαδισμό, ήταν πολύ πιο αδρή από ότι στη φιλελεύθερη κοινωνία της μεσαίας τάξης”, λέει ο Αντόρνο, παραθέτοντας τον ‘πατέρα της ψυχανάλυσης’.[11] [12]
Το παραπάνω επιχείρημα δίνεται από τον Αντόρνο μετά από συγκεκριμένη αναφορά στη θεωρία της προβολής του ίδιου του Φρούντ. Ο συνδετικός κρίκος είναι η αδυναμία των αμυντικών μηχανισμών του Εγώ να κατευθυνθούν προς τα καταπιεσμένα του στοιχεία: «Υπό την πίεση της ομοφυλοφιλικής επιθετικότητας, ο μηχανισμός της ψυχής ξεχνά την πιο πρόσφατη φυλογενετική του επιτυχία, την αυτογνωσία, και βιώνει αυτή την επιθετικότητα ως τον εχθρό του κόσμου που το καλύτερο για το Εγώ θα ήταν να τον αντιμετωπίσει» (Αντόρνο & Χορκχάιμερ, από το γερμανικό, 1988: 202). Οι συγγραφείς εδώ ερμηνεύουν την ομοσεξουαλικότητα εξολοκλήρου μέσω του Φρόυντ, όπως έγινε μέσα σε ολόκληρη τη δεκαετία του ’40. «Το απαγορευμένο που μετατρέπεται σε επιθετικότητα είναι προπάντων ομοφυλοφιλικού χαρακτήρα», λένε λίγο πιο πριν (Διαλεκτική του Διαφωτισμού, Adorno & Horkheimer, από το γερμανικό, 1988: 201). Εδώ, ακόμα χειρότερα, δεν υπάρχει ομοσεξουαλικότητα χωρίς καταπιεσμένη οιδιπόδεια επιθετικότητα.

Στο ίδιο βιβλίο, στο κείμενο ‘Άνθρωπος και Ζώο’: «Αυτός [Mann] γίνεται γυναίκα [Weib], που στοχεύει στην κυριαρχία [Herrschaft]. Στη φασιστική συλλογικότητα, με τις ομάδες της και τα στρατόπεδα εργασίας της, ο καθένας είναι από την τρυφερή νεότητα του ένας αιχμάλωτος σε απομόνωση, εκεί εκτρέφεται η ομοφυλοφιλία».[13]

Στο ίδιο βιβλίο, στο κείμενο ‘Ενδιαφέρον για το Σώμα’ η εστίαση δεν γίνεται στον φασισμό αλλά στους τρόπους που η ομοσεξουαλικότητα αγκαλιάζει και μετασχηματίζει τις απωθήσεις και τις μνησικακίες των θυμάτων.

Το ‘πρόβλημα του ετεροσεξιστή’ συνεχίστηκε να φυτοζωεί στην ακαδημία και τον θεωρητικό μαρξισμό και με τονHans-Jürgen Krahl, τον αγαπημένο μαθητή του Αντόρνο. Ο Krahl πέθανε σε αυτοκινητιστικό ατύχημα, ένα χρόνο μετά το θάνατο του Αντόρνο, κι ενώ δεν είχε τελειώσει τη διδακτορική του διατριβή με επιβλέποντα τον ‘Τέντυ’. Ωστόσο, η διατριβή δημοσιεύτηκε αργότερα, ημιτελής, με τον τίτλο «Συγκρότηση και Ταξική Πάλη». Τα συμπεράσματα, όμως, που θα μπορούσαμε να αντλήσουμε από αυτό το κείμενο δεν αφορούν μόνο στο θεωρητικό μαρξισμό, μιας και ο Krahl ήταν και μία από τις γνωστές φυσιογνωμίες της φοιτητικής εξέγερσης του 1968. Στη διατριβή του ο Krahl ταύτισε εκεί μέσα τους ‘καλούς’ στοχαστές της διαλεκτικής με την ετεροφυλοφιλία και τους ‘κακούς’ στοχαστές της διαλεκτικής, όπως π.χ. τον Πλάτωνα, με την ομοφυλοφιλία.

Μέσα στο τελευταίο κείμενο, όπως και στα προηγούμενα, μπορούμε να αναγνωρίσουμε μια κάποια τουλάχιστον ομοιότητα στην άποψη του Αντόρνο για την ομοφυλοφιλία ως αποτέλεσμα της παρακμάζουσας υποκειμενικότητας του ύστερου καπιταλισμού με τη θέση των Μαοϊκών της ευρωπαϊκής και ασιατικής αριστεράς, σύμφωνα με την οποία η ομοφυλοφιλία αποτελούσε σημάδι της παρακμάζουσας καπιταλιστικής κοινωνίας – άλλωστε κι οι δυο τους από τις ίδιες πηγές αντλούσαν – Ράϊχ, Γκόρκι, Ένγκελς κλπ.

Φυσικά, ο Αντόρνο δεν επιδοκίμασε ποτέ ή υιοθέτησε βία κατά ατόμων, όπως έκανε σε πλατιά κλίμακα τόσο ο μαοϊσμός όσο οι λενινιστές της ρωσίας αλλά και οι του τσε γκεβάρα στην άλλη άκρη του ατλαντικού. Κι ανάμεσα στους τελευταίους, βέβαια, υπάρχουν διαφοροποιήσεις μιας και όπως ξέρουμε ο Τσε έκλεινε σε στρατόπεδα τους Κουβανούς ομοφυλόφιλους, οι μαοϊκοί τους εκτελούσαν στην Κίνα κατά την περίοδο της λεγόμενης ‘πολιτιστικής επανάστασης’, ενώ στη Σοβιετική Ένωση δεν έχουμε αντίστοιχα στοιχεία για μαζική στοχοποίηση. Ο Αντόρνο έφτασε να διαφοροποιηθεί από την έμπρακτη λήψη μέτρων κατά της ομοφυλοφιλίας όταν στα τέλη του ’60 έγραψε ένα άρθρο με το οποίο πιέζε να καταργηθεί το περιβόητο γερμανικό άρθρο § 175, δηλαδή ο προαναφερθείς γερμανικός νόμος ποινικοποίησης της ομοφυλοφιλίας – μια θέση κοινή πάντως σε αριστερούς ή έστω προοδευτικούς διανοούμενους της εποχης στη γερμανία. Στην τελική, όμως, ακόμα και σε αυτό το κείμενο του, ο Αντόρνο υπέπεσε σε βιολογισμούς και φυσικοποιήσεις της ομοφυλοφιλίας βλέποντας τους ως ιδιαίτερα έξυπνους νευρωτικούς οι οποίοι, ως παιδιά, είχαν ‘ταυτιστεί’ με τις μάνες τους! [14]

Απόσπασμα από : http://www.terminal119.gr/show.php?id=564

Advertisements
Gallery | This entry was posted in Φιλοσοφία, Ψυχανάλυση. Bookmark the permalink.

3 Responses to Adorno και ετεροσεξισμός

  1. Ο/Η heroicodesembarazo λέει:

    Αν κάποιος ξέρει κάτι παραπάνω για το θέμα ας με διαφωτίσει παρακαλώ.

  2. Ο/Η eriugena λέει:

    Καλό θα ήταν να τεκμηριώνονται μερικά πράγματα, ειδικά με τα «ιερά» κομμουνιστικά τέρατα, διότι οι επίγονοί τους είναι, και με το δίκιο τους μερικές φορές, πολύ εύθικτοι απέναντι στους καταγωγικούς τους μύθους. Οπότε, αν και είμαι σίγουρος πως είναι ικανοί, ειδικά οι «κομμουνιστές», να αναπαράγουν ετεροφυλικά στερεότυπα, καλό θα ήταν να έχουμε «πραγματογνωμοσυνες» πιο θεμελιωμένες…Από την άλλη τίθεται ένα θέμα με την σχέση της στρατοκρατίας με μιά μορφη ομοφυλοφιλίας και παιδεραστίας. θυμάμαι στον Ξενοφώντα ένα απόσπασμα για εναν σπαρτιάτη στρατηγό, και την λυσσαλέα μάχη που έδωσε με την βοήθεια των «παιδικών’ του, δηλ. των μαθητευόμενων πολεμιστών εραστών (που γαμούσε κι’όλας, για να μην νομίζουμε πως ήταν «‘ασφαιρη» η διδασκαλία..) Για να μην αναφέρω, πως και οι 400, που έπεσαν μεχρι τον τελευταίο, μάλλον είχαν και ερωτικους λόγους να το κάνουν. Αρκετα συγκινητική ,απο την άλλη, αυτή η ιστορία της ομοφυλοφιλίας, πέρα απο την στρατοκρατική βάση. Ποιός ο λόγος να πεθάνεις σε τόσο απελπισμένο, και ανόητο, αγώνα, αν δεν αγαπάς? Όλα αυτά θέλουν τεκμηρίωση, και ο Φουκώ λέει μερικά, αλλά δεν με ικανοποιεί..υπάρχει και έλλειψη βιβλιογραφίας στα ελληνικά..
    Δε νομίζω πως η ετεροφυλική στερεοτυπία είναι παντελώς «‘άστοχη», αρκεί να την δεί κανείς απο ένα πιό διευρυμένο πρίσμα, όπου ο πόλεμος δεν είναι πάντα «φασιστικός» και «προφασιστικός» αλλά ένα γενικό που χωράει πολλές μορφές και περιεχόμενα, μερικές φορές αντίθετα αλλά όχι ξένα. Όλοι έχουν τα στερεότυπά τους, αλλά χρειάζεται τεκμηρίωση και για το ψέμμα τους και την «αλήθεια» τους

    • Ο/Η heroicodesembarazo λέει:

      Πάντως, συγκεκριμένα για τον Αντόρνο σε μία αναζήτηση βρήκα το παρακάτω σχόλιο:

      Adorno’s homophobia lies in his conflation of the two (homosexuality and homosociality), which results in his inability to see the fundamentally anti-homosexual ideology and practice of National Socialism and also in his blaming ‘the violent, patriarchal militarization of sexual identity’ not on homophobic heterosexuals but on homosexuals. (It has been also a common tactic to blame homophobia on homosexuals, arguing that it is not healthy heterosexuals but ‘latent homosexuals’ who are homophobic; Adorno didn’t do this only because in his mind homophobia was not wrong to begin with.)

      http://mailman.lbo-talk.org/1999/1999-September/016775.html

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s