Bergson και Husserl

Λέει  ο Μπεργκσόν:
«Για ένα πνεύμα που θα ακολουθούσε απλά και καθαρά το νήμα της ύπαρξης, δε θα υπήρχε κενό , μηδέν, ακόμη και σχετικό και μερικό, δυνατή άρνηση. Ένα παρόμοιο πνεύμα θα έβλεπε γεγονότα να διαδέχονται το ένα το άλλο καταστάσεις καταστάσεις, πράγματα πράγματα. Αυτό που θα σημείωνε κάθε στιγμή είναι πράγματα που υπάρχουν, καταστάσεις που εμφανίζονται, γεγονότα που συμβαίνουν. Θα ζούσε μέσα στο παροντικό και αν ήταν ικανό να κρίνει, δε θα κατέφασκε ποτέ παρά την ύπαρξη του παρόντος.«
Μιλάει επίσης για «ανάδρομη κίνηση του αληθινού» όπου το φάσμα του δυνατού και σε σχέση με το πάνω απόσπασμα ανάγεται απεριόριστα στο παροντικό.
Πρόκειται δηλ. για μία αυθαιρεσία ενός δυνατού που είναι ψυχολογικού χαρακτήρα περισσότερο αλλά, όπως συνάγεται, που αφήνει έκθετη την οργανική του διάσταση. Έχουμε να κάνουμε εν τέλει με μία πίστη ότι παρόν-παρελθόν υπάρχουν σπερματικά το ένα στο άλλο έτσι ώστε το δυνατό στην παροντικότητά του να μην υπόκειται στους περιορισμούς που του θέτουν τα πράγματα.
Στον Χούσερλ, αντίθετα, έχουμε έναν προθετικό παρορισμό υπό την έννοια ότι η σωματική αίσθηση στερείται πληρότητας και η γνώση παρουσιάζει χάσματα. Η διασωματικότητα δρα παροριστικά , δηλ. με χάσματα, με διασκελισμούς.
Συμπερασματικά, βλέπω μία ιστορικη-οντολογική πλευρά του Χούσερλ [(που εντοπίζει ο Μερλωποντύ),δίπλα ίσως σε μία πιο θετικιστική (που εντόπισε ο Ντεριντά αλλά εγώ δεν το θεωρώ κακό, δεν είναι θετικιστική, εγώ θα την ονόμαζα βάση αληθείας)που προχωρά στη βάση μιας οντολογικής κατηγορίας της άρνησης(εξ ου και τα χάσματα στον προθετικό παρορισμό),γεγονός που στον Μπεργκσόν, αν δεν απατώμαι, υπονομεύεται από την έμφαση στην αέναη δράση του δυνατού, ενός δυνατού που παραβλέπει την οντολογική θέση της άρνησης στην παροντική του (του  δυνατού) αυτοδυναμία.
(επιχειρηματολογία από το βιβλίο του Σ. Δεληβογιατζή, το φυσικό και το ανθρώπινο, typoffset, Θεσσ/νικη, 1996)
Advertisements
Gallery | This entry was posted in Bergson, Husserl, Ντεριντά, Φαινομενολογία, Φιλοσοφία, Merleau-Ponty. Bookmark the permalink.

10 Responses to Bergson και Husserl

  1. Ο/Η Oνειρμός λέει:

    Στον Μπερξόν υπάρχει,εξηγεί ο Ντελέζ στον μπερξονισμό, η δυαδικότητα προβλήματος-λύσης (ανάμεσα σε πολλές άλλες, μνήμη-ύλη, διάρκεια-χώρος, ένταση-έκταση, κλπ). Ένα έμβιο ον τίθεται ως πρόβλημα σε συνάρτηση με τις συνθήκες. Πχ ένα έμβιο ον από τη σκοπιά της λειτουργίας της όρασής του, πρόβλημα του πώς θα έχουμε ένα ον που έχει όραση (και όργανο, οφθαλμό) σε συνάρτηση πχ με το φως σε καθορισμένες περιβαλλοντικές συνθήκες. Ένα μαλάκιο και ένα σπονδυλωτό που παραθέτει ο Μπερξόν, μολονότι το πρόβλημα της όρασης-οφθαλμού τέθηκε σε πολύ διαφορετικές συνθήκες, έχουν παρόμοιο αμφιβληστροειδή χιτώνα (δομή με μεγάλη λεπτομέρεια). Έτσι δύο αποκλίνουσες γραμμές εξέλιξης, σε πολύ διαφορετικές συνθήκες, αποδίδουν ένα παρόμοιο όργανο, δηλαδή μια παρόμοια »λύση» στο πρόβλημα της όρασης. Μολονότι όμως τα »ενεργώς πραγματωμένα», οι λύσεις, μοιάζουν μεταξύ τους (συγκεκριμένοι οφθαλμοί), κανένα τους δεν μοιάζει με την ίδια τη δυνητικότητα (για Μπερξόν, ζωτική ορμή). Σύμπτωμα της δυνητικότητας αυτής είναι ότι τα δύο ενεργά μοιάζουν μεταξύ τους και αυτό γίνεται όλο και πιο εντυπωσιακό, όσο πιο αποκλίνουσες είναι οι γραμμές εξέλιξης. Επειδή μοιάζουν μεταξύ τους, φαίνεται να ενσαρκώνουν με κάποιες αποκλίσεις μια »δυνητικότητα-όλον», με την οποία όμως δεν μοιάζουν, παρότι την ενσαρκώνουν (μοιάζουν τα ομοιώματα μεταξύ τους, και όχι το κάθε ομοίωμα-ενεργό με τη δυνητικότητα).
    Το »αρνητικό» από τον Μπερξόν δεν λείπει αλλά εμφανίζεται μεταξύ των ενεργώς πραγματωμένων (ζώο-φυτό, μνήμη-ύλη, διάρκεια-χώρος, ένταση-έκταση, νόηση-ένστικτο). Στο επίπεδο αυτό βλέπουμε θεμελιώδεις αντιθέσεις, με συμπληρωματικότητα των μερών. Το αρνητικό είναι φαινόμενο, η δυνητικότητα, δυνητική πολλαπλότητα ως καταφατική δημιουργία, είναι ο χαρακτήρας της ζωτικής ορμής. Όμως, γιατί τόση »επίθεση’ ‘στο αρνητικό, όταν ο ίδιος ο Μπερξόν το χρησιμοποιεί τόσο πολύ ως εκφραστικό και όχι μόνο μέσο (ο Ντελέζ λέει, ιδιαίτερα στο 3ο κεφάλαιο της »Δημιουργικής Εξέλιξης»). Και πως δικαιολογείται αυτή η συχνά τάση μας να βλέπουμε με βάση το αρνητικό? Δεν δίνει κάποια εξήγηση ο Μπερξόν? Μήπως η διαλεκτική, όσο και αν δεν εκφράζει τη »δυνητική πολλαπλότητα», εκφράζει τη σχέση της ανθρώπινης νόησης με αυτήν, κάτι που θα σήμαινε πως δεν είναι απλώς κάτι »κακό» που πρέπει να αποφύγουμε, αλλά ένα γεγονός με »οντολογική» και »γνωσιοθεωρητική» αξία.

  2. Ο/Η Oνειρμός λέει:

    To ίδιο ερώτημα, φυσικά, επεκτείνεται και στον Ντελέζ. Τόση δυνητική πολλαπλότητα, για να καταλήξουμε σε δυαδικότητες όπως Κράτος-νομάδες, γεωμετρικός-λείος χώρος, actual-virtual, παράνοια-σχιζοφρένεια, που η αναπαράσταση δεν μπορεί να μην τις θεωρήσει θεμελιώδεις αντιθέσης που »ενοποιούνται» κάπου (έστω και σε ένα »δυνητικό σημείο», όπου συγκλίνουν οι αποκλίνουσες γραμμές).

  3. Ο/Η heroicodesembarazo λέει:

    Αυτό μου θυμίζει τη θεωρία του Τσόμσκυ για την ύπαρξη κανόνων σε κάποιο βαθύ ασυνείδητο, που παίζει αιτιώδη ρόλο στην έκφραση της συμπεριφοράς. Ομοίως, και δω βάσει κάποιων εσωτερικών κανόνων σκεφτόμαστε δυαδικά. Είμαστε δηλ. μέσα στο επιχείρημα ότι υπάρχουν κάποιοι κανόνες καθολικής γραμματικής που ανταποκρίνονται και στην πραγματικότητα της φύσης εν γένει. Αυτό όμως νομίζω ότι εμπίπτει στη μεταφυσική θεωριών που έχουν ονομαστεί ως θεωρίες encodingism, όπου δηλ. υπάρχει κάτι μέσα μας απριορικά δεδομένο που στοχοθετεί ήδη αυτό που πρόκειται να γίνει αποδεκτό, ενώ δεν έχει ακόμη έρθει σε επαφή με αυτό(κατασκευή ως design).

    Είναι(από Searle,1992) σαν τον μεθυσμένο που χάνει τα κλειδιά του αυτοκινήτου του στους σκοτεινούς θάμνους και ψάχνει να τα βρει κάτω από το φανάρι του δρόμου, επειδή «φέγγει καλύτερα εδώ».

    Αυτό που μπορούμε να δείξουμε ως βάση για περαιτέρω ανάπτυξη, είναι ότι έχουμε οντολογική επαφή με την πραγματικότητα μιλώντας για σύστημα που αντιμετωπίζει προβλήματα. Αν και αυτό κρύβει λίγο ανθρωπομορφισμό, μπορούμε να το αποδείξουμε μέσα από μηχανιστικές-λειτουργικές περιγραφές. Πχ το μικρόβιο που αλληλεπιδρά και αναπτύσσει συμπεριφορά, το φυτό πώς δρα απέναντι στον ήλιο κτό, όλα να ενταχθούν σε μία problem solving διαδικασία χωρίς να είναι απαραίτητη η αναφορά σε συνείδηση. Το επόμενο στάδιο στον άνθρωπο θα είναι η ανάπτυξη συνειδητών καταστάσεων κάτι που θα ενταχθεί θεωρητικά στο πλαίσιο του ανθρώπινου problem solving συστήματος. Παίρνοντας και την χουσερλιανή ανάπτυξη του νοήματος έχουμε μία σπείρα που δημιουργείται. Μπορούμε να δούμε το έμβρυο ως αυτοεμμενή και αυτοδημιούργητη οντότητα στη βάση μιας usefullness(σε αντίθεση με μία κατασκευή ως design) υπό την έννοια ότι μέσα από την αλληλεπίδραση με το περιβάλλον διαρκώς αναπαράγεται,αναμορφώνεται, αναδημιουργείται ως αυτόνομη οντότητα με μνήμη,γνώση και λήψη αποφάσεων. Καμία σχέση δηλ. με θεωρίες που βλέπουν στο έμβρυο, βρέφος, παιδί, μία χαοτική, αδύναμη κατάσταση.
    Αλλά πάλι, ως προς τον ισχυρισμό σου, η υπόθεση προτύπων δεν αρκεί για να δικαιώσει ότι οντολογικά αναγκαζόμαστε και μιλούμε δυαδικά αλλά και χρειάζονται αποδείξεις για το ότι κάτι εσωτερικό και βαθύ είναι αιτιωδώς αποτελεσματικό ώστε να μπορεί να παράγει το πρότυπο, εδώ η χρήση της γλωσσικής δυαδικότητας.

    • Ο/Η eriugena λέει:

      Θα ήθελα να προσθέσω στην συζήτησή σας μια πιό «απλή» δομή του Αρνητικού που δεν είναι δυνατόν να αγνοηθεί, εφόσον δεν παραπέμπει σε μια «δυαδική» κατάσταση. Όπως έχω αναφέρει και σε σχετική ανάρτησή μου (βλογάμε τα μπλογκογένια μας) το Αρνητικό μπορεί να νοηθεί ως το «αποτέλεσμα» (όχι αιτιατό) της διαμεσολάβησης της κατοπτριστικής σχέσης ταυτότητας/διαφοράς απο την καταστροφική διεργασία, όπου καταστροφή δεν σημαίνει απαραίτητα «εξαφάνιση» ή «εκμηδένιση», αλλά ακόμα και ιεράρχηση στην κατώτερη στοιβάδα της νέας περιεκτικής/οργανικής οντότητας. Ήτοι: σε μια σχέση ταυτού/διάφορου αν δεν μεσολαβήσει η καταστροφική διεργασία έχουμε μια εσωτερική ένταση μεσα σε μια ταυτότητα, όπως λ.χ σε μια ενδοκαπιταλιστική διαμάχη μεταξύ αντικρουόμενων μερίδων των αστών, όπου στο τέλος έχουμε πάλι το ίδιο, δηλαδή καπιταλισμό, ενώ με την μεσολάβηση της καταστροφής υπάρχει η δυνατότητα της άρνησης, όπως στην σύγκρουση κεφαλαιου εργασίας όπου υπαρχει πάντα η δυνατότητα της ολικής καταστροφής του άλλου απο την ταυτότητα ή της ταυτότητάς απο το άλλο της, ειδικά αν μεταβούμε σε άλλη ταυτότητα (λ.χ μετακαπιταλιστική κοινωνία). Εδω επειδή έχουμε και την καταστροφική διεργασία εντός της ενδο-αντίφασης της ταυτότητας με το διάφορόν της μιλάμε όχι απλά για «διαφορά», οριακή συνέχεια του ορίου με το «πέραν» του, αλλά για Άρνηση..

    • Ο/Η Ονειρμός λέει:

      Noμίζω εκεί οδηγούν και οι θεωρίες συστημάτων (για αυτό ο Λούμαν μιλά για μέγιστη δυαδική ανάπτυξη-δυαδικό σύστημα). Γιατί η »δυαδικότητα» δεν βρίσκεται απαραίτητα ως πρότυπο »μέσα» στο σύστημα, αλλά είναι μια εσωτερίκευση της σχέσης συστήματος-περιβάλλοντος. Αυτή η σχέση ήδη είναι δυαδική. Κάπως αναπαρίσταται η διαδικασία ως διαδικασία συγκρότησης και αλληλοείσδυσης ενός »κλειστού» και της ανοιχτότητας στον κόσμου γύρω του. Ο Μπερξόν λέει πχ ότι η σκοπιμότητα του κάθε έμβιου όντος δείχνει πως αυτό αποδεικνύει ένα κλειστό, και όχι ανοιχτό σύστημα. Με λίγα λόγια η δυαδική μορφή μάλλον οφείλεται στο ότι υπάρχει ένα »μέσα» και ένα »έξω’, στο βαθμό που αναπτύσσεται μια φαινομενολογία της σχέσης παρατηρητή-παρατηρούμενου.

      Σε όλες αυτές τις αναπτύξεις, υπάρχει πάντα ένας δυαδικός χαρακτήρας, και ένας »τρίτος όρος» ή »κοινό υπόβαθρο».

      Γιατί, για παράδειγμα, λέμε έμβρυο-περιβάλλον, ή φλόγα κεριού-περιβάλλον, ενώ υπάρχουν πολλά περιβάλλοντα-κόσμοι? Ενώ μπορεί η φλόγα να αλληλεπιδρά με πολλά συστήματα? Κάνουμε μια γενίκευση σε ένα »περιβάλλον εν γένει», που είναι η ολότητα των γεγονότων έξω από το σύστημα ως συνθήκες ύπαρξής του. Νοούμε δηλαδή μια »δομή-Άλλον» (Ντελέζ), στο όνομα του Περιβάλλοντος, το θετικό της οποίας είναι ότι αποφεύγει όσο μπορεί τον ανθρωπομορφισμό (σε σχέση με λακανικές μεταφορές υποθέτω).

      Επομένως δεν θεωρώ ότι χρειάζεται ένα εσωτερικό πρότυπο μέσα στο σύστημα που καταξιώνει τη διαλεκτική ως σύμπτωμα της αναπαραστατικής σκέψης (όπως το δέχεται ο Ντελέζ, δίνοντας στη διαλεκτική χαρακτήρα όχι απλής φενάκης αλλά κρατικό-οντολογικό), αλλά »αρκεί» η πρότυπη σχέση συστήματος-περιβάλλοντος, την οποία χρησιμοποιεί ως παντοτινό μπούσουλα η ανάλυση για την οποία συζητάμε. Μάλιστα, στις περιπτώσεις που δεχόμαστε και »ανατροφοδότηση» (feedback), έχουμε ένα μεγαλύτερο σύστημα, το σύστημα του συστήματος και του περιβάλλοντος, που θυμίζει μια »αρνητική ενότητα», αν όχι κυκλικά επαναλαμβανόμενη »ταυτότητα της ταυτότητας και της ετερότητας». Και μπορούμε να πούμε όπως οι συστημικοί, πώς αντί για αυτή την ενότητα του εσωτερικού και του εξωτερικού, το »νόημα» της σχέσης βρίσκεται στη »διαφορά» τους, στο όριο της σχέσης τους.

      • Ο/Η Ονειρμός λέει:

        ότι η σκοπιμότητα του κάθε έμβιου όντος δείχνει πως αυτό αποδεικνύει ένα κλειστό, και όχι ανοιχτό σύστημα *

        ανάποδα προφανώς, η σκοπιμότητα αποδεικνύει τον ανοιχτό χαρακτήρα του συστήματος-εμβίου, έναντι του κλειστού

      • Ο/Η Ονειρμός λέει:

        »Νοούμε δηλαδή μια ”δομή-Άλλον” (Ντελέζ), στο όνομα του Περιβάλλοντος, το θετικό της οποίας είναι ότι αποφεύγει όσο μπορεί τον ανθρωπομορφισμό (σε σχέση με λακανικές μεταφορές υποθέτω)».

        και βασικά σε σχέση με Σάρτρ-Λέβινας, όπου κάνει κριτική ο Ντελέζ.

        »όπως το δέχεται ο Ντελέζ, δίνοντας στη διαλεκτική χαρακτήρα όχι απλής φενάκης αλλά κρατικό-οντολογικό»

        Εδώ εννοώ απλά ότι για τον Ντελέζ »υπάρχει» διαλεκτική, όπως »υπάρχει» το οιδιπόδειο σύμπλεγμα, στην αναπαράσταση, που αποτελεί το »κρατικό» κομμάτι του κοινωνικού γίγνεσθαι. Τόσο η διαλεκτική όσο και το οιδιπόδειο σύμπλεγμα δεν είναι φενάκες, ενώ για τον Μπερξόν η διαλεκτική πχ τάξης-αταξίας είναι φενάκη του ερευνητή. Νομίζω εδώ έχουν διαφορά οι δυο τους.

        Αν η διαλεκτική είναι σύμπτωμα της αναγωγιστικής αναπαραστατικής σκέψης, τότε και η αναπαράσταση συστήματος-περιβάλλοντος ρέπει (και είναι αρκετά εμφανές αυτό) σε μια διαλεκτική. Και δεν το θεωρώ κακό αυτό, στο βαθμό που έχουμε υπόψη περί τίνος πρόκειται.

  4. Ο/Η heroicodesembarazo λέει:

    Μια και το θέμα αφορά τη διαλεκτική ευρύτερα, θα βάλω τα λόγια του Λεφέβρ για το πώς πρέπει να τη δούμε:
    «οφείλει να εκτεθεί με αφετηρία τη λογική και τις απαιτήσεις της λογικής, με αφετηρία τα όρια της λογικής της και των διαλείψεων της λειτουργίας της και μέσα στην αδιαμφισβήτητη αποτελεσματικότητά της»

    • Ο/Η eriugena λέει:

      Δεν διαφωνούμε φυσικά, όπως επίσης δεν εξιδανικεύουμε την καταστροφική πλευρά της διαλεκτικής..Απλα είναι λίγο δύσκολο να Λογικο-ποιήσεις την αναγκαστικά καταστροφική πλευρά της διαλεκτικής αν δεν αποδεχθείς ακριβώς τον «άγριο» (ταξικό θα έλεγα..) χαρακτήρα της, τον οποίο δεν εξιδανικευουμε επίσης, αλλά αποδεχόμεθα για να μην μας φάνε λάχανο οι ταξικοί εχθροί. Εδω δεν μας σώζει ούτε ο Έγελος, δυστυχώς…

  5. Παράθεμα: Husserl, Lacan, Winnicott | Heroico Desembarazo

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s