Συγκριτικό Husserl με Kant, Hegel, Heiddeger

από το βιβλίο του

J . N . M O H A N T Y
Edmund Husserl’s
Freiburg Years

Husserl Kant

In Husserl’s writings, we find three different lines of criticism of Kantian
theoretical philosophy. In the first place, the constituting consciousness is arrived
at by a logical regressive “deduction” and is not brought to intuitive givenness,
as Husserl claims to have accomplished. Second, the list of twelve categories
is derived artificially from a table of judgments of Aristotelian logic. Husserl
was familiar with the “newer” developments of logic through Leibniz and the
mathematical logicians of the early twentieth century. In his reading of Kant,
Husserl and his followers preferred the account of the transcendental deduction
in the first-edition version, formulated in terms of the various constitutive
activities, raising “imagination” and time to their prominence. Third, Kant did
not recognize a layer of perceived and experienced world—the life-world—prior
to the objective sciences as their Sinnesfundament. With this, a new layer of
constitutive functioning of transcendental consciousness opens up, of which
Kantian philosophy knows nothing, except giving hints of it in the Third Critique.

Husserl Hegel

I will try to throw light on this difference by borrowing a terminological
suggestion from Paul Ricoeur: Hegelian phenomenology is a phenomenology
of suspicion, while Husserlian phenomenology is a phenomenology of
respect. A phenomenology of respect, as I will understand it, is committed to
a respect for the given and undertakes only such reflective analysis as is not
repugnant to and as is implied in the sense of the given. It does not question
the given in order to reveal where it goes wrong or falls short, it questions it
in order to decipher what it implies. It does not judge, it seeks to understand.

A phenomenology of suspicion, as I will understand it, begins with the belief
that a form of consciousness may be laboring under a self-deception as to what
it really amounts to, as to what precisely is given in it. It does not accept, on
trust, the initial report of a form of consciousness as to what is given in it and
the mode of that givenness. It needs to go deeper than the surface appearance
and claims to discover what is its truth. In this regard Hegelian phenomenology
stands as the inspirer of Marx and Freud. All three—Hegel, Marx,
and Freud—reject the principle of transparency of consciousness. Hegel, in
spite of all his emphasis on temporality, continues to abide by this principle.
Husserlian phenomenology never parts with the principle that constitution
analysis should begin with the constituted sense as the guiding principle.
The same distinction may now be formulated differently. In Hegel, there is
search for truth, and if the true is the whole, the search is for the whole. In
the other case, there is a search for the meaning, for clarification of meaning,
the originary experience, for tracing the genesis of higher order meanings to the
most fundamental layer of life-worldly experience as their Sinnesfundament.
A remark may be in order at the end, bearing on the vast difference between
Husserl’s transcendental subjectivity and Hegel’s Absolute Spirit. Absolute
Spirit is the truth of all our experiences, and is also the totality implicit in
them, the totality of all forms of consciousness in their nontemporal necessary
connectedness (as shown is Hegel’s logic). Transcendental subjectivity
is the entire open-ended life of consciousness, differentiated into an infinite
number of centers (or, egos), in all its dimensions, but freed from the sense of
mundaneity, and in which all meanings are constituted.
Husserl and Heidegger

There is no doubt that the relation between the Master and his disciplecum-
successor was, and remains, ambiguous—even during the period when
Heidegger was subscribing to some kind of phenomenology.
Jacques Taminiaux points out that statements about what Heidegger owes
to Husserl but also about his critique are numerous in Sein und Zeit. “The
former takes on the whole a more modest form than that of the latter.” “Each
commendation is pronounced in brief footnotes, whereas each divergence,
even when only allusive, is pronounced in the body of the text.”56 The main
divergence centers around Husserl’s lack of vigilance for the universal role that
Vorhandenheit plays in his thinking. The validity of this charge would depend
upon whether the founding transcendental consciousness is vorhanden or not.
Let me bring this section to an end by quoting from a letter that Husserl
wrote to Alexander Pfänder on June 1, 1931. In this letter, Husserl replies to
Pfänder’s letter to him after he had chosen Heidegger to be his successor in

Freiburg. It seems that Husserl had given Pfänder to understand that he was
likely to be the person whom he would choose to be his successor, and when
Husserl did otherwise, Pfänder was so disappointed that he wrote to him a
moving letter, in response to which Husserl went into great detail as to why
he chose Heidegger over many of his other disciples, and confessed that he
was already disappointed with Heidegger’s new mode of thinking. Husserl
goes on to write:
“Heidegger’s phenomenology is totally different from mine.” His lectures
and books are intended to discredit Husserl’s philosophy, so Husserl thought.
Husserl confesses that he even doubted his own ability to understand and
appreciate a quite different mode of thinking. Finally, we read, “When I told
Heidegger of all this in a friendly manner, he laughed and said, ‘nonsense.”’
“Our conversation lasted, after his taking up the chair, for about two
months, after which it was, rather quietly, over. He removed himself, even in
the simplest manner, from every possibility of scientific conversation which
obviously had become for him an unnecessary and unwanted matter. I see him
once in a couple of months, more rarely than other colleagues.”
“I came to the betrüblichen conclusion that philosophically I have nothing
to do with Heidegger’s Tiefsinn, [and] with his genial unscientificity, that
Heidegger’s open and disguised criticism rests on gross misunderstandings… .
All others had seen this for a long time, only I did not.”
“I do not pass any judgment on his personality, it has become completely
unintelligible to me. For almost a decade he was my closest friend, all that
has come to an end.”
Husserl refers to this situation as “the most difficult fate of my life.»

Gallery | This entry was posted in Husserl, Καντ, Φαινομενολογία, Φιλοσοφία, Χάιντεγγερ, Χέγκελ and tagged , , , , , , , . Bookmark the permalink.

7 Responses to Συγκριτικό Husserl με Kant, Hegel, Heiddeger

  1. Ο/Η eriugena λέει:

    Γενικά μιλώντας, και σχηματικά, (Θα επανέλθω) συμφωνώ με την ερμηνεία του Χαιντεγκεριανικού σχήματος ως ουσιώδους παρέκκλισης απο την Φιλοσοφία, και ειδικά την νεώτερη Λογική Φιλοσοφία του Χούσσερλ, γι’αυτό θεωρώ επίσης πως η βαθύτερη ρίζα του Χαιντεγκερ είναι ο Νίτσε και το «πρόγραμμά» του για ταυτόχρονη καταστροφή της Φιλοσοφίας και της επιστήμης, πράγμα αντίθετο με κάθε Χουσσερλιανή πρόθεση και θεωρητική πράξη αν και δύσκολα θα μπορούσε κανείς να το αποδείξει όλο αυτό. Θα μπορούσε κανείς να πεί πως ο Χ/γκερ παίρνει τον ακριβώς αντίθετο δρόμο γιά την πραγμάτευση του θέματος του «κόσμου της ζωής», απο αυτόν του Χούσσερλ. Το μόνο που θα πρόσθετα είναι πως κάτι τέτοιο φαίνεται στη ανοιχτά εκδηλωμένη ταύτιση του Χ/γκερ με το σχέδιο του Νίτσε να επιστρέψει ουσιαστικά πίσω από τον Σωκράτη (ουσιαστικά πίσω απο τον Πλάτωνα) «εντοπίζοντας» ένα είδος «αλλοτρίωσης» έμφυτης στην «Λογοκρατία» (αν και απέφευγε τέτοιες εκφράσεις). (Βέβαια τέτοιες «προσωκρατικές» επιστροφές πλήττουν ως μάστιγες και άλλους χώρους, αλλά ας μην αναφερθώ)

  2. Ο/Η Ονειρμός λέει:

    »A remark may be in order at the end, bearing on the vast difference between
    Husserl’s transcendental subjectivity and Hegel’s Absolute Spirit».

    Νομίζω θα ήταν καλύτερη η σύγκριση-συσχέτιση της υπερβατολογικής υποκειμενικότητας του Χούσσερλ με την »Έννοια» και την »Ιδέα» από την Επιστήμη της Λογικής, παρά με το »Απόλυτο Πνεύμα». Να συγκρινόταν δηλαδή γενικά η »Επιστήμη της Λογικής», αυτό συγκεκριμένα το κομμάτι του εγελιανού έργου, με τη πορεία της μεθόδου του Χούσσερλ, από τα »πράγματα», και έπειτα στα δύο είδη αναγωγών, της φαινομενολογικής και της υπερβατολογικής, κ.ο.κ. Άλλωστε, η »Φαινομενολογία του Πνεύματος» του Χέγκελ σχετίζεται νομίζω, από τη σκοπιά της »Επιστήμης της Λογικής», με τη »διδασκαλία περί της Ουσίας». Νομίζω φαίνονται καθαρότερα οι ομοιότητες Χούσσερλ-Χέγκελ από αυτή τη σκοπιά. Το »Απόλυτο Πνεύμα» είναι πχ κάτι σαν το έλλογο Κράτος, πάμε δηλαδή σε άλλα χωράφια και ξεφεύγουμε από το καθαρά λογικό κομμάτι (Η Ιδέα έγινε Φύση, κ.ο.κ, ), ενώ στο επίπεδο της Λογικής κρατάμε αυτά που θα μας ενδιέφεραν για τη σύγκριση με τον Χούσσερλ.

    »…while Husserlian phenomenology is a phenomenology of

    Ίσως όμως με το »κλείσιμο» του υπερβατολογικού κύκλου έχουμε μια »κριτική» πλευρά στο στοχασμό του Χούσσερλ, »βγαίνει» η παρένθεση και φαίνεται η ιστορικότητα των υπερβατολογικών a priori (κατά τον Π.Θεοδώρου)

    »In Hegel, there is search for truth, and if the true is the whole, the search is for the whole.»

    »In the other case, there is a search for the meaning, for clarification of meaning,
    the originary experience, for tracing the genesis of higher order meanings to the
    most fundamental layer of life-worldly experience as their Sinnesfundament.»

    Αυτό που παρουσιάζεται ως αντίποδας του Χέγκελ, υπό μία έννοια ισχύει και στον Χέγκελ. Αναζήτηση του νοήματος, από την άμεση εμπειρία σε όλο και ανώτερα-περιεκτικά επίπεδα νοήματος, κάθε »αμεσότητα» διαλύεται ως ψευτοεικονική, απλό ομοίωμα της Αλήθειας, μέχρι που φτάνουμε σε μια μη ανακλασμένη αμεσότητα, τη κατηγορία της »ζωής» (με την κίνηση του γνωρίζειν).

    Υπάρχει και στους δύο μια ανέλιξη που επιστρέφει στην »αμεσότητα» κατανοημένη όμως υπό το πρίσμα της νοητικής συγκρότησης που έχει μεσολαβήσει.

    Από Γ.Φαράκλα, »Γνωσιοθεωρία και Μέθοδος στον Έγελο 203-204 »Ο Αντόρνο συγκρίνει το ψιλό κοιτάζω με την »αυθόρμητη δεκτικότητα» του Χούσσερλ, που είναι »πέρα για πέρα εγελιανή, μόνο που δεν περιορίζεται στον Έγελο σε ορισμένο τύπο ενεργημάτων της συνείδησης»…»η διάκριση ψιλού και αληθινού αντικειμένου εκφράζει την »αποβλεπτικότητα» που θεμάτισε ο Χούσσερλ…όμως η διαφορά του Εγέλου δεν αρκείται στην πρώτη σχετική αντιστοιχία, από τη σκοπιά του υποκειμένου, παρά προσθέτει αυτήν από τη σκοπιά του αντικειμένου. Έτσι η αποβλεπτικότητα τίθεται στο αντικείμενο, παρατηρεί ο Τουνίσσεν, υπάρχει μια αντικειμενική φανέρωση…» και συνεχίζει με άλλες παρατηρήσεις για τη σχέση Χέγκελ-Χούσσερλ πχ (ο Χούσσερλ υποχρεούται να αποδεικνύει αναλογικά ότι ο άλλος άνθρωπος είναι συνείδηση και ας μου φαίνεται ως αντικείμενο, όταν ο Έγελος θεωρεί αντίστροφα ότι η γνώση που ανακατασκευάζει οποιαδήποτε αντικείμενα τα προσδιορίζει κατ’ανάγκη »κατά τρόπο όμοιο με το εγώ»…πιο απλά μόνο αν δεχθώ (σ.σ για Χέγκελ το λέει) ότι το αντικείμενο όπως φαίνεται δεν χρειάζεται υπερβατικό συμπλήρωμα, δεν το βιάζω, άρα του διατηρώ την υπερβατικότητα προς εμένα και την σύστοιχη δυνατότητα να διορθώνει αυτό την ουσία του, να προσδιορίζει το πλαίσιό του».

  3. Ο/Η Ονειρμός λέει:

    *μέχρι που φτάνουμε σε μια μη ανακλασμένη αμεσότητα, τη κατηγορία της ”ζωής” (με την κίνηση του γνωρίζειν).

    και μετά στην Ιδέα βέβαια, την Απόλυτη Ιδέα-Μορφή κ.ο.κ.

    • Ο/Η heroicodesembarazo λέει:

      There is a major split, in Hegel’s work, between the first three sections (on
      “consciousness,” “self-consciousness,” and “Reason”) dealing with subjective
      spirit and the last two (on “spirit” and “Religion”) dealing with objective
      spirit. I will restrict my remarks to the first three sections, which constitute,
      in a strict sense, a science of the “experience of consciousness,” in accordance
      with the original title of the book and therefore a phenomenology closer to
      Βάσει του παραπάνω ο συγγραφέας αναλύει και συμπεραίνει τα όσα μετέφερα από το βιβλίο του.

  4. Ο/Η heroicodesembarazo λέει:

    Αυτό με το Χάιντεγγερ καλά το πας, γόνιμη πορεία. Για Χέγκελ-Χούσερλ τι έχεις να πεις;

    επιφυλάσσομαι να απαντήσω αργότερα. Πάντως, απ’ όσο ξέρω Ο Χούσερλ, παραδόξως, δεν πρόσεξε πολύ, ίσως και ελάχιστα, την φαινομενολογία του Χέγκελ για να βρει τα διαμαντάκια του Χέγκελ και να τα βάλει δίπλα στα δικά του.

  5. Ο/Η eriugena λέει:

    Για τον Χούσσερλ έχω να πω πως είναι πολύ εγγύτερα στον Κάντ, με την παράδοξη έννοια πως αν ο Κάντ ήθελε να υπερβεί τον εαυτό του θα τον προτιμούσε προφανώς! με αυτή την έννοια βέβαια είναι εγγύτερα στον Χέγκελ, και ο Γιάννης το δείχνει περίλαμπρα, πάντως πολύ περισσότερο απο ότι όλοι οι άλλοι νεωτερικοί Φιλόσοφοι. Αν δούμε τον παράξενο γάμο στην θεωρία των συστημάτων με την έννοια του νοήματος, θα το διαπίστώσουμε..Λείπει βέβαια ένας γάμος μεγαλύτερου βάθους. Χρειαζόμαστε πολυγαμικές δομές!


Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s