Η Πολιτεία στον Ισοκράτη

Η Πολιτεία στον Ισοκράτη δεν είναι ένα σύνολο νόμων, ένας νομικός φορμαλισμός. Η Πολιτεία είναι σαν την ψυχή, μάλιστα είναι η ίδια η ψυχή της πόλης. Απορρίπτονται οι νόμοι ως αυτοσκοπός, όπως και η ατομικότητα όταν λειτουργεί σε βάρος του πολιτειακού όλου. Με το τελευταίο εννοείται αυτό που υπερβαίνει ένα νομικό θετικισμό και διευρύνεται στις συνήθειες των πολιτών. Πολιτεία είναι ο τρόπος ζωής της πόλης. Αν η Πολιτεία επιβάλλει τους στόχους και τις συνήθειες, τότε κυριαρχούν τα συμφέροντα συμφέροντα των κοινωνικών ομάδων που λειτουργούν υπέρ ενός διχασμού, των κοινωνικών συγκρούσεων. Νομοτελειακά τότε επέρχεται η καταστροφή γιατί χάνεται η ισορροπία. κατά συνέπεια, αναγνωρίζει ότι η κοινωνική ομάδα που έχει την εξουσία, είναι αυτή που καθορίζει και τις πολιτειακές συνήθειες. Η επέκταση της σκέψης του τον οδηγεί στο να θεωρεί πως μεγάλες πολιτικές κοινότητες είναι ασταθείς, για τον πρόσθετο λόγο ότι δεν υπάρχει μία άμεση επαφή. Μία face-to-face επαφή δίνει την ευκαιρία και δυνατότητα στους πολίτες να αναπτύξουν όσο γίνεται καλύτερα τις ικανότητες και επιρροές τους.

Η αδυναμία της πολιτείας να εκπαιδεύσει ορθά τους πολίτες είναι κακή per se. Η Πολιτεία είναι υπεύθυνη για το σύνολο. Αυτή είναι που θα θέσει στόχους, θα γεννήσει επιθυμίες και θα υλοποιήσει καθημερινές πρακτικές. Δεν μπορεί να δεχτεί την έλλειψη ισότητας που υπάρχει στους βαρβάρους, κρίνοντας πως η δουλεία που καλλιεργείται ανάμεσα στους βαρβάρους συνεπάγεται το διχασμό , τη διαφθορά , την έλλειψη πίστης και εμπιστοσύνης.

Αντιθέτως, ως μέλος μιας πολιτείας της ισονομίας οι πολίτες έχουν τους ίδιους τρόπους δράσης με τη χρήση των νόμων ως μέσο και όχι ως αυτοσκοπό. Για παράδειγμα ένας νόμος περί ισότητας μπορεί να αξιολογηθεί μόνο εφόσον προσδιοριστεί εκ των προτέρων η κοινωνική αξία της ισότητας.

Γενικότερα, η Πολιτεία είναι ο εκφραστής της σοφίας στην πόλη και η έλλειψη αυτής της ικανότητας έχει επιπτώσεις στην πολιτική ζωή. Καταστροφική είναι η διάκριση σε δημόσια και ιδιωτική αρετή, όπως και η διάκριση στους στόχους της πόλης και του πολίτη. Είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο όταν στην εξουσία δεν ορίζονται οι πιο ικανοί και δίκαιοι από τους πολίτες, γιατί υπάρχει πιθανότητα για εμφύλιο και διχασμό. Αν το αρνητικό είναι μία εξουσία από ανίκανους και ατομικιστές, τότε μπορεί να υπάρξει αρετόμετρο; Τα αρνητικά των ηγετών όπως και του πολίτη θα μπορούσαν να συσσωρευθούν στα εξής: ο εγωισμός, τα πάθη, η απειθαρχία, το θάρρος (ο Ισοκράτης κάποιες φορές χρησιμοποιεί τη λέξη με αρνητική σημασία, ήτοι ότι είναι υπεύθυνο για τη  δύναμη και επομένως για τη διαφθορά. Όπως και το θεωρεί ως σημάδι έλλειψης μέτρου). Αν και αναγνωρίζεται ότι δεν μπορεί να κριθεί πλήρως η αρετή, ο ίδιος προβαίνει σε μία διάκριση του καλής και κακής πολιτείας. Η παλιά Δημοκρατία των προγόνων έναντι της Δημοκρατίας της εποχής του. Η κακή πολιτεία οφείλεται στο λόγο που παρασύρεται από τις επιθυμίες, την τύχη, το απείθαρχο πλήθος. Όταν η επιδίωξη ενός πολιτικού αξιώματος γίνεται για προσωπικό συμφέρον  και όχι από αίσθηση καθήκοντος. Όταν επιδιώκεται η προσωπική αύξηση δύναμης και πλουτισμού. Όταν κυριαρχούν οι εγωιστικές δυνάμεις του ανθρώπου, ο άνθρωπος επιθυμεί πέραν του ορίου χωρίς τον υπολογισμό των επιπτώσεων μιας τέτοιας υπέρβασης. Αυτό συνεπάγεται μία τύφλωση από τους πειρασμούς που παρομοιάζεται με την τυραννική απληστία. Η ανομία καραδοκεί όταν ο νόμος και το έθος χάνουν την αποτελεσματικότητά τους. Η χωρίς όρια επιθυμία είναι στον αντίποδα της καλής ζωής γιατί παραμένει διαρκώς ανικανοποίητη. Βασικό πρόβλημα της πολιτείας αποτελεί η επιλογή του ευχάριστου από το καλό. Αν δε συμβαδίζει το δικαίωμα με την υποχρέωση, τότε είναι πολύ κοντά η ύβρις με συνέπεια την καταστροφή. Και αυτό γιατί η πολιτική ελευθερία ορίζεται από τη θέση ότι κάθε δικαίωμα συνοδεύεται και από μία υποχρέωση. Ο ελεύθερος άνθρωπος είναι ο καλός πολίτης και ο σωστά εκπαιδευμένος σε αντίθεση με τον άνθρωπο που μπορεί να πραγματοποιήσει όσα επιθυμεί. Αν η ύβρη είναι καταστροφή , η σωφροσύνη είναι ασφάλεια.

Βασική αιτία της αθηναϊκής κατάπτωσης ήταν όταν η αυτοκρατορία απώλεσε την παλαιά πολιτεία. Η απόπειρα διατήρησης της εξουσίας, ώθησε την Αθήνα στην ταύτιση των συμφερόντων των πολιτών με την επεκτατική πολιτική, όπου ο ηγέτης ως αντανάκλαση του σώματος των πολιτών εξέβαλε στην αύξηση της επιρροής των πολιτών που επάνδρωναν τα πλοία και είχαν τα ανάλογα οφέλη από τον πόλεμο. Ο ισοκράτης αναγνωρίζει βέβαια πως η Αθήνα αναγκαζόταν να επιβιώσει και να επικρατήσει απέναντι στους Πέρσες και τους Λακεδαιμονίους, αλλά τη σωτηρία τη βρήκε στο παρελθόν και στις αξίες του.

Συνεχίζεται

Συνέχεια

 

Δεν ενδιαφερόταν σε νεωτερισμούς διότι πίστευε πως υπάρχουν βασικές ανθρώπινες ανάγκες που δεν αλλάζουν ποτέ. Και η ορθή πολιτεία μπορούσε να τις ικανοποιήσει. Ακόμη και αν άλλαζε η πολιτεία και σταματούσε να υπάρχει, μια τέτοια αλλαγή δε σήμαινε και ότι η πολιτεία σταματούσε να είναι ευκταία. Για τον Ισοκράτη:

Η Ιστορία δεν μπορεί να εξαναγκάσει το Καλό.

Ο κίνδυνος ενυπάρχει όταν δεν υπολογίζεται σε κάθε μελλοντική τάση το παρελθόν. Το νέο οφείλει να αναμιγνύεται με το παλιό, επειδή η πολιτική αλλαγή διαλύει συνήθειες που αντέχουν στο χρόνο για το λόγο ότι είναι ορθές και επιπρόσθετα διότι είναι δύσκολο να βρεθούν αρχές που θα αντικαταστήσουν τις παλιές και επίσης γιατί συχνότερα συμβαίνει να φερόμαστε ανόητα παρά συνετά! 

Η καλή πολιτεία έχει ένα σύστημα διανεμητικής δικαιοσύνης που εγκρίνει τις ποιότητες εκείνες που ορίζουν την σωστή διακυβέρνηση. Η προκείμενη εδώ είναι πως οι άνθρωποι δε δημιουργούνται ίσοι έτσι ώστε είναι λάθος να δίνονται βραβεία σε αυτούς που δεν αξίζουν.

Άλλα λάθη η διάκριση κράτους-κοινωνίας, η υπερβολική φτώχεια, η εκμετάλλευση των φτωχών από τους πλούσιους, που το τελευταίο το χαρακτηρίζει ως κατάρα της μεγαλοφροσύνης. Συμπληρωματικά και ενισχυτικά των προηγουμένων είναι η έλλειψη μετριοπάθειας, ο εγωισμός ως κατάλοιπο του ορθολογισμού. Το ατομικό ενδιαφέρον αντίκειται στο ενδιαφέρον του κοινού καλού, με συνέπεια στη συγκυρία του 4ου αιώνα, οι Αθηναίοι να μην εμπιστεύονται τους άξιους άνδρες θεωρώντας ότι έχουν ολιγαρχικές τάσεις. Έτσι, οι Αθηναίοι έχουν καταντήσει άτακτοι και προβατοποιημένοι.

Τελευταίο που αξίζει να επισημανθεί είναι η πεποίθησή του ότι η αλήθεια εκτός από την αρετή και το λόγο χρειάζεται να συνοδοιπορεί και με τη δύναμη. Το χρήμα, η δύναμη και ο λόγος πείθουν και εξαναγκάζουν. Η γνώση από μόνη της δεν έχει δύναμη. Απαιτείται η  εξουσία.

Advertisements
Gallery | This entry was posted in Φιλοσοφία. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s