O Καστοριάδης για την ευθύνη

Νομίζω ότι σας έχω πει ότι πουθενά, ούτε στον Ηρόδοτο, ούτε στον Θουκυδίδη, ούτε στους τραγικούς, δε θα βρείτε κανέναν ο οποίος μετά από μία καταστροφή να οδύρεται : φταίει ο θεός, οι καπιταλιστές, οι Εβραίοι κλπ. Ποτέ. Οι άνθρωποι ενεργούν, κάνουν λάθη, τους έρχεται ο ουρανός σφοντύλι και αν κλαίνε, λένε ταυτοχρόνως : ιδού, αυτή είναι η μοίρα του ανθρώπου. Η αξιοπρέπεια του ανθρώπου έγκειται στο γεγονός ότι γνωρίζει πως είναι υπεύθυνος για τη ζωή του, χωρίς να ζητά έλεος από κάποιο θεό ούτε να κατηγορεί τους άλλους.

Κ. Καστοριάδης,

Η Ελληνική Ιδιαιτερότητα,

Τόμος Γ, σ. 286

Advertisements
Gallery | This entry was posted in Φιλοσοφία. Bookmark the permalink.

5 Responses to O Καστοριάδης για την ευθύνη

  1. Ο/Η Δημήτρης. λέει:

    Χαιρετώ.
    ‘Η αξιοπρέπεια του ανθρώπου έγκειται στο γεγονός ότι γνωρίζει πως είναι υπεύθυνος για τη ζωή του, χωρίς να ζητά έλεος από κάποιο θεό ούτε να κατηγορεί τους άλλους’…
    …σε μια κοινωνία φίλε…
    που δεν υπάρχει έννοια της αντιεξουσίας (που τόσο χρησιμοποιώ επίτηδες)’ που η πολιτική δεν έχει υποκατασταθεί από την ηθικολογία’ που το κράτος δεν έχει αυτονομηθεί από την κοινωνία –όπως και οι ‘αγορές’- και τοποθετείτε απέναντι της’ που η ιδέα της πολιτικής εκπροσώπησης είναι παντελώς απούσα’ που οι άνθρωποι αποφασίζουν για νόμους και δεν αποφασίζουν για το ποιος θα αποφασίσει στο όνομά τους για νόμους’ που αποφασίζουν, δε νομιμοποιούν απλά’
    σε μια κοινωνία που υπάρχει ‘εμείς’ και δίχως αυτό δεν υπάρχει ελευθερία, δικαιοσύνη, ισότητα (από αυτό το ‘εμείς’ απορρέουν όχι καθ εαυτές)’ που η δόξα-γνώμη είναι θεμελιώδης και δεν είναι σαν τις… που όλοι έχουν από μια’ σε μια κοινωνία που…’ που…’ που…

    Σωστά πάντως τα λέει ο Κορνήλιος, αυτή είναι η βάση ή θα έπρεπε να είναι η βάση για όποιον θεωρεί τον εαυτό του πολίτη –εάν του λέει κάτι αυτή η λέξη γιατί δεν λέει κάτι σε όλους.

    Όμως όπως τα άτομα δεν ζουν σε ένα κενό, αλλά εντός μιας κοινωνίας, έτσι και οι κοινωνίες -και τα κράτη- δεν ζουν σε ένα κενό, αλλά εντός μιας ευρύτερης (Ευρωπαϊκής, πλανητικής, όπως θες) πραγματικότητας.
    Και όταν η οικονομία σου είναι διασυνδεμένη με άλλες οικονομίες, όταν η ψήφος σου έχει τη δύναμη που διαπιστώσαμε πριν λίγες μέρες με την αλλαγή κυβέρνησης και πρωθυπουργού, όταν δήθεν εκπροσωπείσαι στο μοναδικό κοινοβούλιο στον πλανήτη που ΔΕΝ νομοθετεί το ίδιο παρά μια επιτροπή που δεν έχει καμία σχέση το σώμα των εργασιοκαταναλωτών (πολιτών), όταν ζεις σε ένα απόμακρο από την κοινωνία (δίχως πρόσβαση) ιεραρχικό σύστημα οι ευθύνες πρέπει να επιμερίζονται και αντιστοίχως (εκτός και πέρα επαναλαμβάνω από την προσωπική στάση που είναι πρώτιστα ηθικής σημασίας) διαφορετικά:

    ‘Τα φάγαμε όλοι μαζί.’

    Να το πούμε απλά –με αφορμή επίκαιρη ανάρτηση.
    Η Ρώμη ‘μας κατάστρεψε’…

    Δημήτρης.

  2. Ο/Η heroicodesembarazo λέει:

    Έχεις δίκιο.
    Αν αναλογιστούμε τον Θουκυδίδη, θα δούμε μία πολύ ειλικρινή ιδέα:ότι η ισότητα υπάρχει μεταξύ ισοδύναμων αντιπάλων. Ο μη-ίσος είναι και ο αδύναμος που αναγκαστικά υπακούει. Δεν υπάρχει δίκαιο για αυτόν. Επομένως, τι απομένει; η ανασύνταξη δυνάμεων για να γίνουμε ισοδύναμοι.
    Όλα τα άλλα περί ηθικής σήμερα σε εσωτερικές και εξωτερικές σχέσεις είναι απλώς υποκρισία.

  3. Ο/Η Τετράγωνος λέει:

    Φιλε ρακις
    εδώ ο Καστοριάδης για να δείξει το Ελληνικό πρόβλημα, περισσότερο παρουσιάζει το πώς θα ήθελε να είναι τα πράγματα, παρά το πως πραγματικά είναι. Η ελληνική τραγωδία είναι γεμάτη με παραδείγματα θεών οι οποίοι βάζουν τους ήρωες να βασανίζονται , οι θεοί είναι κατά πολύ οι φταίχτες και λιγότερο οι πράξεις των ανθρώπων. Ένα τρανταχτό παράδειγμα είναι και η τιμημένη Οδύσσεια όπου ο Οδυσσέας κατατρέχεται από τους θεούς. Ασχέτως αν τελικώς πλείστες των ιστοριών έχουν happy end.
    Μην ξεχνάς επίσης πως μια από τις μεγαλύτερες εφευρέσεις του αρχαίου ελληνικού κόσμου παραμένει ο «από μηχανής θεός».
    Η λύση τελικώς δεν δίνεται μέσω των ανθρώπινων διορθωτικών κινήσεων- πράξεων αλλά
    ω του θαύματος παρέχεται λύση από μια αναπάντεχη τροπή η οποία ποτέ δεν επαφίεται στην ανθρώπινη μεθοδικότητα και πράξη.
    Ο από μηχανής θεός ως έννοια είναι πάντα στο κεφάλι του Έλληνα. Είναι η τελευταία του ελπίδα όταν η τροπή που έχουν πάρει τα πράγματα οδηγούν σε αδιέξοδο. Ποτέ δεν γυρνά κανείς πίσω πλέον να δει τι οδήγησε στο αδιέξοδο και να οδηγήσει την κατάσταση σε άλλους δρόμος απλά περιμένει ως θεατής τον από μηχανής θεό να δώσει λύση στην τραγωδία.
    Έτσι και σήμερα , στο τραγικό αδιέξοδο που έχουμε οδηγηθεί περιμένουμε τον από μηχανής θεό.
    Τον ψάχνουμε σε κάποιες μετοχές 100 ετών ή σε κάποιον τραπεζίτη ο οποίος σχεδιάστηκε να λάβει την πρωθυπουργία.
    Το μόνο σίγουρο είναι πως περιμένουμε από τον τραγικό ποιητή της τραγωδίας μας να δώσει λύση.
    Περιμένουμε και ελπίζουμε στον τραγικό ποιητή (θεό που πιστεύουμε) να δώσει λύση, ξεχνώντας σαφώς τις ξεκάθαρες εντολές που μας έρχονται από το αρχαίο ελληνικό κόσμο.
    «Συν Αθηνά και χείρα κίνει»

    • Ο/Η heroicodesembarazo λέει:

      Ο Καστοριάδης βλέπει τους αρχαίους Αθηναίους κυρίως, ως έναν πολιτισμό που συνοδοιπορεί με θρησκευτικές αντιλήψεις αλλά που δεν επηρεάζεται από αυτές στην καθημερινή ζωή. Η τραγωδία είναι τραγωδία όπως και ο Όμηρος είναι μιας παλαιότερης εποχής με διαφορετικές αξίες από την Αθηναϊκή Δημοκρατία. Εξάλλου, αν ιδωθεί η τραγωδία ως μία συμβολοποίηση, θα λέγαμε πως αυτό που λες έχει να κάνει με το συμβολισμό της ύβρεως και όχι με την πεποίθηση ότι η ανθρώπινη μοίρα είναι στα χέρια των θεών. Για πχ η ύβρη στον Θουκυδίδη δεν έχει να κάνει με κάτι θεϊκό αλλά με την υπερβολή της πλεονεξίας στα ανθρώπινα πράγματα. Αναλογίσου τι λένε οι Αθηναίοι προς τους Μηλίους: Θέλουμε να μας μισήτε γιατί αλλιώς δεν αποδεικνύεται ότι είμαστε ισχυροί και δε θα μας σέβεται κανένας! Η ύβρη επίσης θα πρέπει να συσχετιστεί και με το απρόβλεπτο που έρχεται να ανατρέψει κάθε σχέδιο. Δε βλέπω να υπάρχει, δηλ. συμφωνώ με τον Κ.Κ. , κάποια αναμονή του θεϊκού, αλλά καθαρά η ανθρώπινη πράξη στη συνειδητοποίησή της του τι κάνει.
      Ένας τραγικός ποιητής φυσικά και δε δίνει λύσεις, το αντίθετο μάλιστα, μόνο τον Σοφοκλή να σκεφτεί κανείς διαπιστώνει την τραγικότητα του ανθρώπου, καθώς από τη μία ο άνθρωπος είναι ικανός για σπουδαία πράγματα, γλώσσα, πολιτισμό κτλ, αλλά ρέπει και προς την καταστροφή μέσα από τα πάθη του και τα καταστροφικά του ένστικτα. Ό,τι δηλ. λέει και ο Θουκυδίδης για την ανθρώπινη φύση. Εμείς μπορεί να περιμένουμε ένα θεό να δώσει τη λύση αλλά δεν έχει σχέση η συμπεριφορά αυτή με των αρχαίων, διότι εμείς δεν είμαστε ενεργά πολιτικά όντα, αλλά αυτό που ζητάμε από το κράτος είναι να προστατεύει απλώς και χυδαίως το δικαίωμά μας στην απόλαυση.

  4. Ο/Η Δημήτρης. λέει:

    Συμφωνώ απόλυτα και κυρίως με την τελευταία παράγραφο.
    Έτσι θεωρώ και εγώ πως είναι τα πράγματα.

    Ο τραγικός ποιητής δεν δίνει λύση, αλλά οδηγεί από την άγνοια μέσω της κάθαρσης στην γνώση’ στην αποκατάσταση της ηθικής τάξης ΚΑΙ ελευθερίας.

    Γιατί ο Σίσυφος συνεχίζει;…

    »Η κοινωνία και οι κοινωνίες παραπαίουν. Ωστόσο συνεχίζουμε, ξαναρχίζουμε.»
    Κώστας Αξελός.

    Το σχήμα σωστά έχει επισημανθεί πως είναι
    ὓβρις→ἂτη→νέμεσις→τίσις

    ——–

    »Ο μη-ίσος είναι και ο αδύναμος που αναγκαστικά υπακούει. Δεν υπάρχει δίκαιο για αυτόν. Επομένως, τι απομένει;»

    Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο. Οι περισσότεροι δεν θα κάνουν τη διαπίστωση που κάνει ο Θουκυδίδης, εσύ, εγώ ή κάποιος άλλος και θα αποφανθούν πως όποιος τολμά να κάνει αυτή την διαπίστωση είναι… (βάλε το χειρότερο επίθετο)
    Αλλά ακόμα και να τολμήσουν να την κάνουν και να την ξεστομίσουν (πρέπει πρώτα να ανοίξεις τα μάτια να δεις την έρημο, μετά να παραδεχθείς-συνειδητοποιήσεις πως υπάρχει, και τέλος να… ξεστομίσεις) θα αποφανθούν πως αυτό σημαίνει παραίτηση…

    Όχι, δεν σημαίνει παραίτηση
    σημαίνει
    »ανασύνταξη δυνάμεων για να γίνουμε ισοδύναμοι» όπως γράφεις.

    σημαίνει
    πως αυτό που έχει νόημα είναι οι άνθρωποι να αντιστέκονται και να μην παραιτούνται, να συνεχίζουν να παλεύουν, να αγωνίζονται.

    σημαίνει
    πόλεμος πάντων μὲν πατήρ ἐστι, πάντων δὲ βασιλεύς, καὶ τοὺς μὲν θεοὺς ἔδειξε τοὺς δὲ ἀνθρώπους, τοὺς μὲν δούλους ἐποίησε τοὺς δὲ ἐλευθέρους.

    Αυτό δεν θα καταλάβουν »ποτέ» οι ειρηνιστές -λες και οι άνθρωποι θέλουν από βίτσιο να »πολεμούν»…
    Είναι θέμα αναγκαιότητας και προϋπόθεσης της ίδιας της ελευθερίας. Η ελευθερία περνά μέσα από την αναγκαιότητα, όχι μέσα από την ηθικοποίηση.

    το παιχνίδι –λέει ο Αξελός- είναι εξίσου »καταναγκασμός» ΚΑΙ »ελευθερία».

    Η πέτρα κυλά, ο Σίσυφος συνεχίζει…
    Τραγικότητα… και ο άνθρωπος είναι το πιο τραγικό πλάσμα μέσα στο σύμπαν…

    Να πως γεννιέται ο ανθρωπισμός -και όχι ο ηθικολογικός, ψευδοδακρύβρεχτος huMANismus.
    Τα υψηλότερα νοήματα μας έχουν δωθεί.

    Υ.γ: Τα άλλα θεωρώ πως είναι εκλογικεύσεις και ηθικοποιήσεις σε μια προσπάθεια να κατέχει μια ομάδα πεφωτισμένων ή πρωτοπόρων της αποκλειστικότητα »της» ελευθερίας.
    Όμως κανένας δεν κατέχει αυτή την αποκλειστικότητα και οι άνθρωποι πάλευαν, παλεύουν και θα συνεχίζουν να παλεύουν -ευτυχώς και- δίχως αυτούς τους… αντιπροσώπους…

    Δημήτρης.

    .

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s