Όταν ο λαός είναι ταχύβουλος και μετάβουλος*

* από τους Αχαρνείς όπου ο Αριστοφάνης ονομάζει έτσι το λαό, δηλ. ότι λαμβάνουν γρήγορα αποφάσεις και αλλάζουν εύκολα και τη γνώμη τους.

Όπως είδαμε στο ανάλογο ποστ ο διχασμός στην αθηναϊκή Δημοκρατία συγκροτούσε την πολιτική ζωή. Οι αριστοκράτες είχαν αρνητική άποψη για το λαό. Τον περιφρονούσαν θεωρώντας τον ανίκανο να ασχοληθεί με πράγματα που μπορούσαν οι ίδιοι με αποτελεσματικό τρόπο. Ένα πλήθος που δεν είχε την κατάλληλη εκπαίδευση και παράδοση αδυνατούσε να ανταποκριθεί στις πολιτικές αρμοδιότητες που τους είχε αναθέσει η Δημοκρατία. Η “αμάθια” στην αρχαιότητα σήμαινε και την αμάθεια με τη σημερινή έννοια όσο και την έλλειψη κρίσης. Αν ο λαός χαρακτηριζόταν ως αμαθής και ανίκανος τότε αυτό που απέμενε για τα πολιτικά πράγματα ήταν οι αριστοκράτες να αναλάβουν την ηγεσία στον τομέα της πολιτικής. Η διοίκηση και κυρίως τα ανώτατα αξιώματα έπρεπε να προορίζονται για τους ικανότερους, που ήταν στην τάξη των ευγενών. Ο λαός είχε την τάση να παρασύρεται από τα πάθη του, να έλκεται από την κολακεία των δημαγωγών. Η εξάρτηση από τα συναισθήματα κατέληγε τις περισσότερες φορές στη βία. Στις συνελεύσεις η ψηφοφορία καθοριζόταν από την ψυχολογία του όχλου, όπου η υπερψήφιση αναγόταν σε μία παθιασμένη επιθυμία. “Έρως” την ονομάζει ο Θουκυδίδης. Σε αυτό το πλαίσιο των συνελεύσεων, αν κάποιος ήθελε να εκφέρει μία διαφορετική γνώμη από την σφοδρή επιθυμία των περισσοτέρων, προτιμούσε να σιωπήσει. Αυτή η αλληλεπίδραση των πολιτών εξέβαλλε στην πρακτική όπου τα ψηφίσματα αποφασίζονταν από έναν εξωλογικό χαρακτήρα. Η λαϊκή αστάθεια οφειλόταν στην παρόρμηση της στιγμής. Ο Περικλής κατηγορεί τους Αθηναίους ότι υποτάσσονται στη στιγμή, ενώ ο Κλέων πως παρασύρονται από τους ωραίους λόγους. Η συνοχή διαλύεται υπέρ της ανευθυνότητας. Στον Πλάτωνα υποστηρίζεται πως ο θόρυβος των συγκεντρώσεων μπορεί να υποδουλώσει ακόμη και τους πιο λογικούς, έτσι ώστε το πλήθος να καθίσταται ο πιθανότατος κίνδυνος για την εξαφάνιση του λογικού. Κατά συνέπεια, ο υπολογισμός δεν είναι μακροπρόθεσμος και με έλλειψη διορατικότητας. Εδώ είναι που ο Θουκυδίδης ως λύση τονίζει τις ικανότητες ενός ηγέτη, έχοντας τα λαϊκά αθηναϊκά πάθη ως δεδομένα. Ο αρχηγός οφείλει να είναι ικανός να διορθώνει τις παρορμητικές καταστάσεις του πλήθους, τη λαϊκή καθ’ ηδονάς συμπεριφορά, σε αντίθεση με ένα δημαγωγό που δεν καθοδηγεί το λαό αλλά καθοδηγείται από αυτόν.

Αν ο λαός με την εξουσία του ικανοποιούσε τις εγωιστικές του επιθυμίες, τότε η ελευθερία του ταυτιζόταν με την όλο και περισσότερο εξουσία της Αθήνας. Οι Αθηναίοι επιδίωκαν τη δική τους ελευθερία και όχι των άλλων. Έτσι, το να εξουσιάζουν τους άλλους ήταν η άλλη όψη της απόλυτης ελευθερίας τους. Η Αθήνα ήταν ελεύθερη γιατί δε δεχόταν διαταγές από κανέναν. Και ήταν ελεύθερη, γιατί ασκούσε την ηγεμονία.

Παράλληλα, η επιδίωξη του οικονομικού κέρδους αφορούσε όλα τα κοινωνικά στρώματα. Ο πόλεμος απέφερε κέρδη σε όλους: μισθό στο στρατιώτη ενώ η ηγεμονία σε όλους τους πολίτες. Με την αθηναϊκή ηγεμονία να λαμβάνει την κατιούσα, την ακολούθησε και το πατριωτικό αίσθημα σε συνδυασμό με την πρόσληψη μισθοφόρων στο στράτευμα. Με την θέσπιση αντιμισθίας για τη συμμετοχή στην εκκλησία και τα θεωρικά, ο λαός άρχισε να βλέπει την ειρήνη επικερδή έτσι ώστε να αφεθεί στην απραξία. Κατά συνέπεια, αυτό που χαρακτήριζε το λαό ήταν η ανευθυνότητά του, καθώς η ευχαρίστηση ήταν ο στόχος του και το δόσιμο στην κολακεία. Η αδιαφορία αντικατέστησε το προηγούμενο πάθος. Εν ολίγοις δηλ. η έλλειψη διορατικότητας οφειλόταν στο επίδομα!

Advertisements
Gallery | This entry was posted in Πολιτική Φιλοσοφία. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s