Οικονομικό και Πολιτικό στην Αρχαία Αθήνα

Σύμφωνα με τον Φίνλεϋ δεν υπάρχει αυτονομία του οικονομικού από το πολιτικό στην Αρχαία Αθήνα. Πόσο μάλλον όταν το ίδιο το οικονομικό είναι εσωτερικά ανομοιογενές : Η εμπορική ζωή της Αθήνας, δημιούργησε ένα ιδιαίτερο δίκαιο σε διαφορά με το αρχαϊκό παρελθόν. Οι δούλοι – έμποροι μπορούν να κατέχουν εμπορεύματα και να έχουν δικαιώματα ως ενάγοντες και εναγόμενοι. Επίσης, υπάρχουν περιστατικά όπου έγιναν και πολίτες. Φαίνεται ξεκάθαρα πως ο εμπορικός ρόλος κάποιου ξέφευγε από τα στενά όρια της πόλης, γεγονός που αποδεικνύεται από το εμπορικό δίκαιο και την εμπορική πίστη.

Σε αντίθεση με την εμπορική κινητικότητα, η έγγεια ιδιοκτησία ήταν προνόμιο των πολιτών, δηλ. επρόκειτο για εργαλείο κοινωνικής σχέσης. Τα 3/4 των πολιτών ήταν ιδιοκτήτες γης τον 50 και 40 αιώνα. Σε συνδυασμό με το γεγονός ότι δεν υπάρχουν στοιχεία ότι υπήρχε κτηματοπώλης και με το ότι οι «όροι» (υποθηκικές στήλες) δείχνουν την απουσία κρατικού ελέγχου και νόμιμης δημοσιότητας, συνάγεται ότι δεν υπάρχουν επενδύσεις σε αυτό τον τομέα.

Αν λοιπόν το οικονομικό είναι εσωτερικά ανομοιογενές, τότε ποια η σχέση του με το πολιτικό;

Η πολιτική αγωνιστικότητα υπερίσχυε των εμπορικών ανταγωνισμών. Η επιβολή του νομίσματος και των μέτρων της Αθήνας κατά την αυτοκρατορία της αποτελεί πράξη πολιτικής ηγεμονίας. Είναι επίσης δείκτης πολιτικού γοήτρου και πατριωτικής υπερηφάνιας.

Στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό, η επαγγελματική ασχολία κάποιου πολίτη δεν τον εμπόδιζε να συμμετέχει στα κοινά. Η μεγαλύτερη έμφαση στο χρήμα σε σχέση με την πολιτική δίνεται απαξιωτικά. Στο Θουκυδίδη, αναφορά στην περιουσία είναι υποτιμητική και γίνεται αποδοκιμαστικά μνεία σε εκείνους που είναι ικανοί από φιλοχρηματία να πουλήσουν τα πάντα (Β, 60,7).

Ανομοιογένεια του ίδιου του οικονομικού λοιπόν αλλά και κυριαρχία του πολιτικού αγώνος. Όπως ανέφερα σε σχόλιο ( έγραψα: είναι πιθανό, το γεγονός ότι ο προηγούμενος πολιτισμός δεν άφησε τίποτα παρά μόνο την προφορική ποιητική του παράδοση όπου κυριαρχούσε το ηρωικό αγωνιστικό πνεύμα, να διαμόρφωσε τις νέες συνειδήσεις που συνέβαλαν στη νέα κοινωνία. Ένας παράγων δηλ. η αγωνιστικότητα των υποκειμένων.)  , το ότι ενσωματώθηκαν οι αριστοκρατικές/ηρωικές αξίες σε μία πόλη όπου το εμπόριο είχε σημαντική θέση, ενισχύει την ιδέα ότι ο Αθηναίος δεν οριζόταν με βάση το χρηματικό κέρδος αλλά με βάση την πολιτική δύναμη.

Πηγή :  P. Vidal-Naquet, Πέρα από την Αρχαία Ελληνική Δημοκρατία, σελ. 90-107, 1999, Αλεξάνδρεια

Advertisements
Gallery | This entry was posted in Φιλοσοφία and tagged . Bookmark the permalink.

8 Responses to Οικονομικό και Πολιτικό στην Αρχαία Αθήνα

  1. Ο/Η Δημήτρης. λέει:

    Κεντρικής σημασίας το ζήτημα που θίγεις rakis (όνομα;…) και ας μην φαίνεται με την πρώτη ματιά σε ορισμένους.

    Η γη ως εμπόρευμα, και η δημιουργία μιας αγοράς γύρω από αυτήν, η εργασία και η παραγωγή ως προϊόντα της νεωτερικότητας -δηλαδή των Άγγλων (ίσως, το παρατραβάω αλλά ας κάνω και λίγο δεικτικό χιούμορ…), η δυσκολία της διάκρισης μεταξύ παραγωγής και κατανάλωσης ή μεταξύ της εργασίας και ελεύθερου χρόνου, η υποτιθέμενη! αφομοίωση και εξάλειψη του πολιτικού από το οικονομικό (που δεν είναι παρά απόκρυψη του πολιτικού κάτω από οικονομική γλώσσα και ενσωμάτωση του σε ‘οικονομικές’ αποφάσεις), όπως και ο διαχωρισμός της κοινωνίας σε οικονομική και πολιτική σφαίρα που κατά βάση ξεκίνα στα μυαλά ορισμένων που κατοικούν στο νησί και ύστερα πραγματώνεται μέσω θεσμών για την στήριξη της (αποκαλούμενης ως) ‘αυτορυθμιζόμενης’ αγοράς -οι αποφάσεις των ανθρώπων έτσι καλύπτονται κάτω από την σκιά της αόρατης χειρός’ όπως και το αξίωμα πως οτιδήποτε αγοράζεται και πουλιέται πρέπει να έχει παραχθεί για πώληση -που είναι καταφανώς αναληθές στη περίπτωση της γής.
    Όλα τα προηγούμενα είναι θεμέλια του νεώτερου κόσμου -που καθρεφτίζονται αυτονόητα αιώνες πίσω, μέσω τεχνητά (και πολεμικά) κατασκευασμένων γενεαλογιών- τα οποία το πρώτο που φανερώνουν είναι μια Πίστη, αλλά όπως λέω χαρακτηριστικά πολλές φορές το ότι υπάρχουν εκκλησίες δεν αποδεικνύει την ύπαρξη του Θεού, αλλά την ΠΙΣΤΗ των ανθρώπων στην ύπαρξη του Θεού και με βάση αυτήν την πίστη δημιουργούμε θεσμούς και νομιμοποιούμε ορισμένες κοινωνικές σχέσεις -αυτό το αποκαλούμε ΗΘΙΚΗ.

    Το ‘πικρό’ όμως δεν είναι πως δεσμεύουν το παρελθόν σε μια συγκεκριμένη οπτική που μας βολεύει -μιας και είμαστε ‘καλύτεροι’ όχι απλά επειδή αυτό είναι γεγονός, αλλά επειδή εξυπηρετεί το δόγμα της Προόδου- αλλά πως τυφλώνουν το παρόν σε συγκεκριμένες μεθοδολογίες, κριτικές και λύσεις που μας οδηγούν σε αδιέξοδα.

    Εν τέλει αδερφέ, θεωρώ πως δεν μας λείπουν γνώσεις ή κατανόηση, αλλά παρρησία (για να παραπέμψω και σε μια άλλη ανάρτηση σου) μιας και είμαστε ικανοί από φιλοχρηματία να πουλήσουμε τα πάντα -αλλά προς Θεού, μην παραπέμπεις στον Θουκυδίδη, δεν μπορείς να αντλήσεις τίποτα χρήσιμο από έναν ‘ολιγαρχικό και μάλιστα είσαι και επιλήψιμος που τον έχεις διαβάσει’ (νομίζω είναι εμφανής η ειρωνεία μου).

    Συγχώρεσε με που ‘ξέφυγα’ αλλά είναι ολίγον χαοτική και ‘με γωνίες’ -καθώς και όχι αρκετά ευθύγραμμη- η σκέψη μου.

    Υ.γ: νομίζω πως τα γραφόμενα σου μπορούν, εάν συνδυαστούν με ορισμένες οπτικές του Polanyi, να είναι εξαιρετικά γόνιμα -τουλάχιστον στο δικό μου μυαλό- αν και αρκετοί μπορεί να σκέφτονται: έλα μωρέ τώρα, τι ‘κόλλημα’ είναι και αυτό να ασχολείσαι με τους αρχαίους -είναι και ντεμοντέ άλλωστε…

    • Ο/Η heroicodesembarazo λέει:

      Φίλτατε Δημήτρη,

      μακάρι να αναπτύξεις εν καιρώ περισσότερο τις απόψεις σου και ιδίως το «που δεν είναι παρά απόκρυψη του πολιτικού κάτω από οικονομική γλώσσα και ενσωμάτωση του σε ‘οικονομικές’ αποφάσεις» λαμβάνοντας μάλιστα υπόψη και τη γνώμη του ονειρμού και την απάντησήμου προς αυτόν.

  2. Ο/Η Ονειρμός λέει:

    Ως σφαίρες η πολιτική από την οικονομική σφαίρα διακρίνονται μόνο στον καπιταλισμό. Δεν συμφωνώ όμως ότι η διάκριση αυτή αφορά μόνο τα μυαλά ορισμένων. Η ταυτότητα δεν εξαλείφει την πραγματική διαφορά. Οι πόλοι αλληλοεισδύουν διαρκώς, αλλά το πολιτικό σύστημα και η οικονομική κίνηση μπορούν να διακριθούν. Το ότι η πολιτική και η κρατική παρέμβαση »γίνεται οικονομική δύναμη» (Ένγκελς για την κρατική βία), δεν καταργεί την διαχωριστική σε επίπεδο λογικής αφαίρεσης. Θεσμικά η πραγματική αυτή διαφορά αντανακλάται σε παγκόσμιο επίπεδο. Έχουμε θεσμοθετημένα τα επιμέρους πολιτικά συστήματα και ορισμένες πολιτικές ομοσπονδιακές ολοκληρώσεις, δεν υπάρχει ωστόσο διεθνές Οικονομικό Δίκαιο (και ούτε πρόκειται, συστηματοποιημένο, ποτέ να υπάρξει-αυτό είναι υπόρρητη παραδοχή του ίδιου του νομικού κόσμου). Η οικονομική κίνηση ασφαλώς και δεν αυτορρυθμίζεται, αλλά αν ουσιαστικά λέμε ότι το πολιτικό είναι το ένα και ταυτό με το οικονομικό, τότε ανάγουμε τα πάντα στην πολιτική παρέμβαση, παραλείποντας ένα σωρό οικονομικούς καθορισμούς στο πολιτικό πεδίο, όπως επίσης και μια σειρά πολλών διαστάσεων πολιτικής και οικονομίας που είναι ολοφάνερη τα τελευταία πολλά, πάρα πολλά χρόνια.
    Επομένως, αν υπάρχει μια διαφορά σήμερα σε σχέση με την Αρχαία Αθήνα, ως προς την σχέση πολιτικού-οικονομικού, ποιά είναι? Δεν έχει επέλθει διαφοροποίηση αλλά και πιο πολύπλοκη ενότητα μεταξύ των δύο πόλων?

    • Ο/Η heroicodesembarazo λέει:

      Αγαπητέ φίλε,
      η αρχαία σκέψη αναπτύσσει έναν ενιαίο λόγο όπου πολιτικό και κοινωνικό περιλαμβάνονται τοποθετώντας και αντιμετωπίζοντας ισάξια όλες τις πτυχές. Αυτός ο λόγος βλέπει μια πορεία από τη φυσική κατάσταση όπου βασιλεύει η κυριαρχία και η ανισότητα , ανελευθερία κτλ στην πόλη όπου γίνονται προσπάθειες αυτά να εξαλειφθούν. Επομένως,
      αυτός ο ενιαίος λόγος υπόσχεται έναν μετασχηματισμό προς το καλύτερο.
      Σε αντίθεση ο σύγχρονος λόγος βλέπει σφαίρες πχ πολιτικό και οικονομικό που δε βλέπει η μία την άλλη. Έχουμε δηλ. 2 διαφορετικές αφηγήσεις που τι εξασφαλίζουν; τη μονιμότητα της ανισότητας, την καταστροφή του ανθρώπου. Έτσι, η πολιτική, ή το δίκαιο σήμερα το μόνο που πετυχαίνει είναι να αποκρύπτει τις πραγματικές ανισότητες.

  3. Ο/Η Δημήτρης. λέει:

    Χαιρετώ και τους δυο σας.
    Θα γράψω λίγο ευρύτερα, μα συνάμα θα προσπαθήσω να αποσαφηνίσω ορισμένες σκέψεις’ η σκέψη μου είναι λίγο χαοτική -γιατί θεωρώ πως τα ζητήματα αλληλοπλέκονται- οπότε συγχωρέστε με εάν σας κουράσω.

    Το πολιτικό δεν είναι ένα και το αυτό με το οικονομικό, αλλά κάτω από οικονομική γλώσσα αποκρύπτονται αποφάσεις που αφορούν το κοινωνικό γίγνεσθαι, την κατανομή πλούτου ή της φορολόγησης’ η ιδία η αρχή μεγιστοποίησης ωφέλειας έχει κρυμμένη πολιτική διάσταση ή το πρότυπο του homo economicus -γενικότερα τα περί φύσης του ανθρώπου- και ορθολογικότητας.
    Εάν θεωρείς Ονειρμός πως είναι ορθότερο να γράψω και πολιτικές αποφάσεις, άλλα όχι μόνο αποκλειστικά τέτοιες, δεν έχω κανένα πρόβλημα. Ίσως φταίει ο τρόπος που εκφράστηκα. Δεν μιλώ λοιπόν για κάποιου είδους αναγωγισμό. Κινδυνεύουμε να χαθούμε στη σημασιολογία των λέξεων ‘πολιτική’ και ‘οικονομία’ βέβαια.

    Η αναφορά μου για τα μυαλά ορισμένων έχει να κάνει με την κατασκευή του προτύπου ορθολογικού ανθρώπου, του homo economicus και την Πίστη πως ο άνθρωπος (εργασία) είναι εμπόρευμα επειδή κάποιοι τον θέλησαν και τον υπολόγισαν ως τέτοιο μέσα στα κεφάλια τους, δημιούργησαν Θεσμούς -αυτό έχει σημασία για να μην μιλώ ‘ιδεαλιστικά’- και με βάση αυτήν την πίστη και εφάρμοσαν Πρακτικές.

    Η λογική που δανείζεται ο Σμιθ (αυτή του ενοικιαστή ο όποιος νοικιάζει την γη και προσλαμβάνει μισθωτή εργασία ή του εμπόρου) είναι προϊόν της ιστορίας και εμφανίστηκε μόνο αφού ο ενοικιαστής, ο σιδεράς ή ο εργάτης αναγκάστηκαν να εισέρθουν στην ανταγωνιστική αγορά και νοοτροπία.

    Το πολιτικό και το οικονομικό, το πνευματικό και το υλικό αποτελούν κοινωνικές σχέσεις -ισχύος και εξουσίας. Τόσο ο φιλελευθερισμός, όσο και ο μαρξισμός απέτυχαν να συγχωνευσουν την πολιτική με την οικονομία’ στις μέρες μας δεν υπάρχει μονοκρατορία της οικονομίας, ούτε έκλειψη της πολίτικης όπως διαφάνηκε από τα προηγούμενα.

    Έγραφε ο Engels -στο ουτοπικός και επιστημονικός σοσιαλισμός αν δεν κάνω λάθος- πως η έσχατη αιτία όλων των κοινωνικών αλλαγών πρέπει να αναζητηθεί όχι στα μυαλά των ανθρώπων αλλά στα οικονομικά της εκαστοτε εποχής -και συμφωνώ- όμως τα οικονομικά έχουν ενσωματωμένη ιδεολογία, ιστορία και μεταφυσική, δεν είναι καθαρή επιστήμη, όπως καμία κοινωνική επιστήμη -που γνωρίζω εγώ τουλάχιστον. Σκέψη και πράξη, πράξη και σκέψη αλληλοπλέκονται στα ανθρωπινά πράγματα για αυτό άλλωστε μπορούμε να μιλάμε για ελευθερία, βούληση ή δημιουργία, διαφορετικά θα μιλαγαμε μόνο για αναγκαιότητα, φυσική κατάσταση και για ιδιότητες ενός παθητικού αντικειμένου -και εδω (αλλά όχι μόνο) έχουν το εξαιρετικό ενδιαφέρον τους οι αρχαίοι καθώς και στη -κατά βάση- μη αμφισβήτηση από τη μεριά τους της αντικειμενικής πραγματικότητας.

    Ο οικονομιστικος φιλελευθερισμός (και το πρωτείο του οικονομικού παράγοντα ή της αυτοτέλειας του) παρεισέφρησε στο μαρξισμό μέσω του αξιώματος πως η οικονομία αποτελεί την βάση πάνω στην οποία υψώνεται το εποικοδόμημα.
    Όταν λέμε ότι η απίστευτη ποικιλομορφία των αρχαίων κοινωνιών είναι άνευ σημασίας και ανάγουμε όλες τις μορφές τους στη συγκομιδή καρπών τότε μεταφράζουμε στο χώρο της οικονομίας όλη την ιστορία και τη δημιουργικότητα και εξαφανίζουμε την κοινωνία και τον άνθρωπο πίσω από τις ‘παραγωγικές δυνάμεις’ -άλλο αιτιότητα και άλλο νομοτέλεια ή πρωτοκαθεδρία -μέσω αναγωγής.
    Χοντροκομμένη ιστορία των ανθρώπων προς μια ανοδική πορεία προς…
    Έχουμε να κάνουμε (κατ’ εμέ πάντα) με μια παλιά μεταφυσική -καλυμμένη κάτω από μια επιστημονίζουσα και οικονομιστική γλώσσα- αναποδογυρισμένη και με άλλα πρόσημα.

    Ο αρνητικός καθορισμός δεν παύει να είναι καθορισμός.

    Όταν μιλώ για τους ‘νόμους’ που αφορούν τα ανθρώπινα και περιγράφουν οι κοινωνικές ‘επιστήμες’ μου έρχεται συνεχώς στο νου η παρακάτω φράση του Αϊνστάιν:

    Όταν δεν συμφωνεί η θεωρία με τα γεγονότα, τότε αλίμονο στα γεγονότα -είχε πει.
    Όταν δεν συμφωνεί η θεωρία με τον άνθρωπο, τότε αλίμονο στον άνθρωπο -θα πω εγώ.

    Συνεχίζω λέγοντας πως

  4. Ο/Η Δημήτρης. λέει:

    Ουσιαστικά στις μέρες μας θα έλεγα πως έχουμε διαπλοκή (με τη ονομαστική της έννοια) αλληλεπίδραση και πολύπλοκη ‘ενότητα’ όπως γράφεις του οικονομικού με το πολιτικό (το πολιτικό εξαρτάται και δίνει εξετάσεις όσο αφορά το οικονομικό και οι οικονομικοί παράγοντες είναι εξαρτημένοι -και όχι αυτοδύναμοι ή ανεξάρτητοι- από την πολιτική ισχύ γεγονός που υπαγορεύεται από την αναγκαιότητα να εξασφαλισθεί η διαβίωση σε τεράστιους αριθμούς ανθρώπων, προϋπόθεση για την κοινωνική συνοχή), άλλα βλέπω γεγονότα τα οποία δεν μπορούν να περάσουν απαρατήρητα -δηλαδή τάση αυτονόμησης οικονομικών(;) ‘τάξεων’ όπως τα στελέχη, οι τεχνοκράτες ή οι μάνατζερς οι οποίοι δεν είναι παραγωγοί, αλλά desicion makers, που παίρνουν αποφάσεις και ασκούν έλεγχο στην ονομαστική ιδιοκτησία των άλλων -η σκέψη μου βλέπει αντιστοιχία με την αυτονόμηση στο μοντέλο του κεντρικού σχεδιασμού των γραφειοκρατών.
    Φαίνεται πως αυτοί που αποφασίζουν πάντα ξεγλιστρούν.
    Ίσως εδώ να διαφαίνεται το μοντέρνο φαινόμενο της διχοτόμησης της εργασίας σε διανοητική, ’πνευματική’ και σε ‘υλική’ εργασία -χαριτωμένα μου έρχεται στο νου η αναφορά του Πλάτωνα σε βασιλείς και φιλόσοφους.
    Μια παραγωγή Α δεν εξασφαλίζει μια κατανομή Α.
    Όλοι στις μέρες μας μιλάνε για global management -δηλαδή κατανομή.

    Στην ενότητα αυτή στην οποία αναφέρεσαι Ονειρμός θα προσθέσω και έναν άλλο παράγοντα, τη κατάργηση των ορίων μεταξύ ‘πολιτικής’ και ‘στρατιωτικής’ τεχνολογίας πάνω στη βάση για παράδειγμα της ηλεκτρονικής. Η πολιτική ισχύ χρειάζεται μέριμνα για την διασφάλιση των οικονομικών της προϋποθέσεων και όταν η οικονομία δίνει τόσες πολιτικές και στρατηγικές δυνατότητες η παραδοσιακή φιλελεύθερη διάκριση πολιτικής και οικονομίας κατ’ εμέ γίνεται παραπλανητική.

    Κλείνοντας θα παραφράσω τη φράση του rakis και θα πω, πως το δίκαιο σήμερα το μόνο που πετυχαίνει είναι να φανερώνει τις σχέσεις ισχύος που το διαμορφώνουν -αυτό συμβαίνει και στα ζητήματα ερμηνείας’ ποιος ορίζει δεσμευτικά για τους άλλους. Υπό αυτή την έννοια η πάλη δεν σταματά.
    Όσο αφορά το πολιτικό απλά να τονίσω πως υπάρχει μια φανερά οικονομίστική φιλελεύθερη προπαγάνδα που το ταυτίζει με όλα τα κακα της μοίρας μας σε αντίθεση προς μια δήθεν εγγενής ειρηνικότητα της οικονομίας -όποτε είμαι προσεκτικός με την απαξίωση και την ηθικοποίηση του ως να κατέχει την αποκλειστικότητα του ‘εξουσιαστικού’ ή να χαρακτηρίζεται ως ‘πολιτική της ισχύος’ που πρέπει να ξεπεραστεί. Είναι (ιδεο)λογικό σφάλμα να ταυτίζεται η επιδίωξη ισχύος αποκλειστικά με την ‘πολιτική’.

    Έναν ενιαίο λόγο χρειαζόμαστε όπως λέει ο rakis για τους αρχαίους αλλά αυτός είναι πλέον εξαιρετικά πολύπλοκος -για να είναι αναγωγικός.

    Ζητώ την κατανόηση σας γιατί ο γραπτός λόγος είναι περιοριστικός τρομερά σε σύγκριση με τον προφορικό -διάλογο. Ευελπιστώ να προσέφερα κάτι το ελάχιστο.

    Δημήτρης.

  5. Ο/Η Ονειρμός λέει:

    Φίλε Δημήτρη, ως προς το σχόλιό σου να σημειώσω τα εξής (μπερδεμένα):

    »τα στελέχη, οι τεχνοκράτες ή οι μάνατζερς οι οποίοι δεν είναι παραγωγοί, αλλά desicion makers, που παίρνουν αποφάσεις και ασκούν έλεγχο στην ονομαστική ιδιοκτησία των άλλων -η σκέψη μου βλέπει αντιστοιχία με την αυτονόμηση στο μοντέλο του κεντρικού σχεδιασμού των γραφειοκρατών»

    Πολύ σωστά, γιατί η διεθνοποίηση των εμπορευματοχρηματικών σχέσεων, η αλλαγή του τύπου του υποκειμένου της εργασίας και της φύσης της εργασίας γενικά κλπ, δημιουργούν μια νομοτελή τάση (το τονίζω τάση, αν και πάντα έτσι νοώ την νομοτέλεια), τα ενεργήματα μεσαίας και μεγάλης κλίμακας να »σχεδιοποιούνται». Τέτοια σχεδιοποίηση είναι αναγκαία για τις πολυεθνικές, για τους decision makers κλπ (έστω και αν πολύ συχνά αφορά πλάνα 1-2 χρόνων). Ο παραλληλισμός με τον κεντρικό σχεδιασμό, είναι ακριβώς σύμπτωμα της αναγκαιότητας, σε περιόδους εντατικής και εκτατικής επαναστατικοποίησης των παραγωγικών σχέσεων-δυνάμεων, να απαιτείται ένας »ορθολογικός», συνειδητός έλεγχος όλων αυτών των δραστηριοτήτων. Αλλιώς αυτές είναι ανεξέλεγκτες, αλλιώς κανένα επενδυτικό σχέδιο δεν μπορεί να χαραχθεί, κ.ο.κ. Η σχεδιοποίηση των managers είναι προαπείκασμα μιας άλλης κοινωνίας (μιας σχηματοποίηση της »Ουτοπίας»), ακριβώς γιατί την οικουμενική διάσταση των κοινωνικοοικονομικών σχέσεων δεν μπορεί να την υπηρετήσει ο εσωτερικά αλληλοσπαρασσόμενος καπιταλισμός.

    »Ίσως εδώ να διαφαίνεται το μοντέρνο φαινόμενο της διχοτόμησης της εργασίας σε διανοητική, ’πνευματική’ και σε ‘υλική’ εργασία -χαριτωμένα μου έρχεται στο νου η αναφορά του Πλάτωνα σε βασιλείς και φιλόσοφους.
    Μια παραγωγή Α δεν εξασφαλίζει μια κατανομή Α.
    Όλοι στις μέρες μας μιλάνε για global management -δηλαδή κατανομή.»

    Ως προς την διάκριση των ειδών της εργασίας, μας καλύπτει η μαρξιστική διάκριση πνευματικής-χειρωνακτικής, και διευθυντικής-διευθυνόμενης/εκτελεστικής (που δεν ταυτίζεται με το πρώτο ζεύγος).
    Ως προς το ότι μια παραγωγή Α δεν εξασφαλίζει μια κατανομή Β, το απέδειξε ο Μάρξ, η άποψη του οποίο πόρρω απείχε από τον μονοσήμαντο καθορισμό της κατανομής από την παραγωγή. Η παραγωγή είναι δεσπόζουσα στιγμή »dominant moment» και οι άλλες σφαίρες κυριαρχούνται από αυτήν, αλλά δεν αποτελούν τα παθητικά της παράγωγα. Για να μιλάνε σήμερα όλοι για global management, πρέπει να υπάρχουν εδραιωμένες οι θεμελιακές σχέσεις ατομικής ιδιοκτησίας, κλπ. Η κατανομή, δεν μας ενδιαφέρει μεθοδολογικά πώς γίνεται ακριβώς στα μεμονωμένα άτομα κτλ (εμπλέκονται και πολιτιστικοί κτλ παράγοντες), αλλά ότι στα γενικά της πλαίσια και στην »λογική» που την διέπει, πράγματι κυριαρχείται από την παραγωγή και της διαλεκτικής διαμεσολαβήσεις της »πραγματικής» οικονομίας (η ατομική ιδιοκτησία, κυριότητα-κάρπωση-νομή/έλεγχος, αναιρείται σε μετοχοποίηση, ομόλογα, παράγωγα κτλ, σε όλες και πιο »φασματικές», απομακρυσμένες από την υλική βάση μορφές).

    -Το βάση και εποικοδόμημα αποτελεί μια εκλαίκευση του θεμελίου και των »μορφών» θεμελιωμένων των Grundrisse. Yπάρχουν σε κάθε κοινωνία θεμελιώδεις σχέσεις, και άλλες οι οποίες προσλαμβάνουν το περιεχόμενό τους κυρίαρχα μέσω μιας ροής από τις »θεμελιώδεις» στις »θεμελιωμένες», με την παράλληλη όμως ενσωμάτωση των δεύτερων στις πρώτες. Ο Μάρξ, σε αντίθεση με ό,τι γενικά πιστεύεται, θεωρεί στην αρχαία Αθήνα την ιδιότητα του πολίτη θεμελιακή σχέση, δηλαδή τοποθετούμενοι, θα λέγαμε, στη »βάση» (βλ. Grundrisse τόμος 2ος, μορφές που προηγούνται της κεφαλαιοκρατικής συσσώρευσης),

    -Η συγχώνευση πολιτικού και οικονομικού μπορεί να γίνει μέσα από μια πρωτότυπη μαρξιστική ανάλυση σήμερα, χωρίς, όπως ξαναείπα, να εξαλείψουμε την πραγματική διαφορά και την πραγματική »πρωτοκαθεδρία».

    -Η οικονομία είναι η πιο »αντικειμενοποιημένη» διαδικασία σε σχέση με όλες τις υπόλοιπες κοινωνικές, και ακολουθεί η δικαιοπαραγωγική διαδικασία. Oi κύκλοι Kondradief, τα »μακρά κύματα», η πρόγνωση ορισμένων ιστορικοοικονομικών δυναμικών, όλα αυτά μας δείχνουν πως υπάρχει χώρος για μια κοινωνικοοικονομική θεωρία του σύγχρονου καπιταλισμού ως όλου, που να έχει χαρακτηριστικά ορθολογικής κατανόησης.

    -Η »πρόοδος» δεν είναι μια θετική, ανοδική διαδικασία, αλλά μια επισυσσώρευση αρνητικών συντελούμενων (λόγω της ταξικότητας των κοινωνιών), και θετικών »δυνατοτήτων» (αν ποτέ ξεπερνούσαμε την ταξική διάρθρωση). Απλώς, τα όποια αρνητικά και οι όποιες θετικές »δυνατότητες», αυξάνονται ως προς την ποσοτική τους διάσταση (εκτατικά), ώστε καταλήγουμε στο οικουμενικό level όλων των επιμέρους, σε κράτη, βασικών λειτουργιών, και ως προς την ποιοτική τους διαφοροποίηση (δηλαδή εντατικά γίνονται όλο και πιο πολυσχιδείς και σύνθετες δομές). Αυτές οι τάσεις κατά τη γνώμη μου αναντίρρητα υπάρχουν ως μια αντιφατική αναπτυξιακή διαδικασία, χωρίς κανείς να εννοεί με τον όρο »ανάπτυξη» κάτι ηθικά ικανοποιητικό, σαν μια »πρόοδο» της ανθρωπότητας.

    Όπως έλεγε και ο Αντόρνο (το λέω λίγο πρόχειρα), αν δεν υπάρχει μια γραμμή που συνδέει τις πρωτόγονες κοινωνίες με μια »αταξική» κοινωνία, υπάρχει μια γραμμή που συνδέει το πρώτο όπλο, μια αιχμηρή άκρη ή ας πούμε κάποια φονική σφεντόνα, με τα όπλα μαζικής καταστροφής. Γιατί η ταξικότητα των κοινωνιών και ο εσωτερικός ανταγωνισμός διατηρείται, τα οπλικά μέσα διατηρούνται, αλλά βελτιστοποιούνται ποιοτικά και πολλαπλασιάζουν τις καταστροφικές τους δυνατότητες ποσοτικά. Εδώ πράγματι, μιλάμε για μια αντικειμενική, ιστορική ανάπτυξη, και το διαπιστώνουμε από την σκοπιά της κεφαλαιοκρατίας.

    Θεωρώ πως υπάρχουν κάποιες δικαιολογημένες παρερμηνείες (πού οφείλονται και στον Μάρξ), μαρξικών εννοιών όπως ο ντετερμινισμός, ο ορθολογισμός, η σχέση βάση-εποικοδομήματος (που θα με απασχολήσει πολύ σύντομα μέσα από μια ανάρτηση), κλπ.

  6. Ο/Η Ονειρμός λέει:

    Συγγνώμη για τα ορθογραφικά, ελπίζω να βγάλετε άκρη, οφείλονται στη σωματική κούραση.
    Σας χαιρετώ αμφότερους.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s