Η Συμμετοχή των Φτωχών στα Αξιώματα της Αρχαίας Αθηναϊκής Πολιτείας

Η Συμμετοχή των Φτωχών στα Αξιώματα

Ένας φτωχός αναλάμβανε το αξίωμα του Βασιλέως1. Ένας εύπορος πολίτης μπορούσε να στηρίξει οικονομικά έναν φτωχό πολίτη από αξιοσέβαστη οικογένεια για τη θέση του βασιλέως.

Ο πολίτης που είχε σοβαρές πολιτικές βλέψεις επεδίωκε να γίνει στρατηγός ή ρήτορας. Η ενεργός δράση όμως απαιτούσε πόρους κληρονομικούς ή επίκτητους. Για αυτό και οι κοινωνικές ανισότητες όπως για παράδειγμα η εκπαίδευση σε συνδυασμό με την ανισότητα του πλούτου επιβράδυναν την πολιτική ανέλιξη των φτωχών.

Η κυρίαρχη ιδεολογία που ήθελε τον ερασιτέχνη ομιλητή ηθικό πρόσωπο, επέτρεπε στον οποιοδήποτε πολίτη να παρεμβαίνει με επιτυχία επειδή είχε τη δυνατότητα να το πράττει άμεσα χωρίς προϋποθέσεις. Γενικότερα, υπήρχε μια καχυποψία απέναντι στον επιδειξία ομιλητή. Οι έμπειροι ρήτορες μπορούσαν να εκμεταλλευθούν αυτή την ηθική αντίληψη ώστε να καταδείξουν έναν αντίπαλό τους αναπόδεικτα ως άνθρωπο που θέλει να παραπλανήσει το λαό κατηγορώντας τον ως επαγγελματία σαγηνευτή.

Σε μια προφορική κοινωνία, η πολιτική γνώση χαρακτήριζε την πλειοψηφία ώστε σε παθητικό επίπεδο πολιτικής συμμετοχής, οι προαναφερθείσες ανισότητες δεν έπαιζαν καθοριστικό ρόλο. Η ικανότητα ανάγνωσης και γραφής ήταν ένα πλεονέκτημα, αλλά στο τελευταίο τέταρτο του 5ου αι.π. Χ. η βασική εκπαίδευση2 ήταν σε γενικές γραμμές δεδομένη. Επιπλέον, η διαδικασία του κλήρου και το γεγονός ότι η ίδια η συμμετοχή δεν προαπαιτούσε ιδιαίτερα πολλές ευθύνες(π. χ.  η συμμετοχή σε δεκαμελή επιτροπή δεν ενθάρρυνε τη δημόσια ανάληψη ευθυνών) και πείρα αποτελούσαν τροχοπέδη για τη συγκέντρωση ειδικών δεξιοτήτων σε ένα μόνο πρόσωπο. Όλοι οι προαναφερθέντες παράγοντες συνέβαλλαν στο να συμμετέχουν όλο και περισσότεροι πολίτες.

Το εντελώς αντίθετο συνέβαινε στη διεκδίκηση θέσεων που είχαν να κάνουν με υψηλά αξιώματα, όπως για παράδειγμα η στρατηγία. Αν ήταν γεγονός ότι οι θέσεις διεκδικούνταν από Αθηναίους που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν μέλη μιας κοινωνικής ελίτ, ήταν εξίσου γεγονός πως ο λαός δεν λειτουργούσε άβουλα ως άθυρμα αυτών των κυρίαρχων πολιτικών ελίτ. Μία κοινή πεποίθηση όλων των Αθηναίων ήταν ότι όλοι οι Αθηναίοι κατείχαν ένα ελάχιστο ηθικής και μία κοινή αίσθηση για τη δικαιοσύνη και για το λόγο. Έτσι, ήταν νομιμοποιημένο και αποδεκτό, ο βουλόμενος να καταθέτει αίτηση, όπως και ήταν κυρίαρχο δεδομένο πως καμία πολιτική ελίτ δε δύνατο να περάσει πρόταση δίχως τη λαϊκή συμφωνία και στήριξη.

Αυτή η αίσθηση του ανήκειν σε ένα κοινό πλαίσιο σκέψης και πράξης είναι πολύ πιθανό να εμπόδιζε την εκμετάλλευση των πλουσίων από τους φτωχούς. Οι φτωχοί αποδέχονταν την ανισότητα του πλούτου με τη σιωπηλή προϋπόθεση οι πλούσιοι να μην φέρονται στο λαό με οίηση ή αρπάζοντας την έστω και μικρή περιουσία τους.

1 Βασιλεύς-Άρχων : ένας από τους εννέα άρχοντες. Είχε την ευθύνη για τις εορταστικές εκδηλώσεις και προέδρευε στον Άρειο Πάγο σε υποθέσεις ανθρωποκτονίας.

2 Tη στοιχειώδη σχολική εκπαίδευση αποτελούσαν τα γράμματα, η γυμναστική και η μουσική. Η διδασκαλία των γραμμάτων γινόταν από το γραμματιστή.

Περιλάμβανε γραφή και ανάγνωση, αριθμητική, γραμματική και ποίηση -κυρίως τα Oμηρικά έπη-, την οποία αποστήθιζαν οι μαθητές.

Ο παιδοτρίβης επιτηρούσε τις ασκήσεις γυμναστικής. Οι μαθητές γυμνάζονταν στην παλαίστρα των δημόσιων γυμναστηρίων. H μουσική περιλάμβανε χορό και εκμάθηση μουσικών οργάνων, κυρίως αυλού και ενός είδους λύρας που ονομαζόταν κιθάρα, τα οποία δίδασκε ο κιθαριστής.

 

Advertisements
Gallery | This entry was posted in Φιλοσοφία. Bookmark the permalink.

4 Responses to Η Συμμετοχή των Φτωχών στα Αξιώματα της Αρχαίας Αθηναϊκής Πολιτείας

  1. Ο/Η eriugena λέει:

    παρακολουθώ τη δουλειά σου και σε συγχαίρω ξανά, τώρα για τον συνδυασμό απλότητος και εδραίωσης..θα συνεχίσεις ελπίζω. Μαζί σου. Απλά το υπενθυμίζω γιατί, μη ξεχνιόμαστε, η παρουσία του φίλου είναι ορμητική δύναμη..Τρώγομαι για παρατηρήσεις, αλλά κάνω εγκράτεια..χαιρετώ ξανά

    • Ο/Η heroicodesembarazo λέει:

      Έως τώρα σε αυτή τη θεματική μίλησα για τη δημοκρατική αρχή στις λεπτομέρειές της. Θα ακολουθήσουν οι υπόλοιπες αρχές ίσως πιο ιστορικές και περιγραφικές. Επομένως, ξεκίνα, αν έχεις κάτι να επισημάνεις, αγαπητέ φίλε. Ευχαριστώ και για τη στήριξη.

  2. Ο/Η eriugena λέει:

    Διαβάζοντας την σειρά των αναρτήσεών σου για την δημοκρατία λοιπόν παρατήρησα την πρέπουσα προσγείωση μετά την πτήση λ.χ του Καστοριάδη κ.α..απο την άλλη δεν τα ισοπεδώνεις τα πράγματα, σαν τους ούλτρα μαρξιστές..Αυτό που θα ήθελα να σε ρωτήσω τελικά είναι αν μπορεί να σχηματίσουμε μιαν ενιαία αρχή ή έστω ένα συμπαγές πλέγμα «αιτίων» που να εξηγεί αυτή την ιστορική μοναδικότητα..Η θεωρία κατατρύχεται βέβαια απο τέτοια προβλήματα που ίσως μας δυσκολεύουν χωρίς να έχουν νόημα..Αυτό που έχει για μένα εδώ φοβερό ενδιαφέρον είναι η ένταξη του «διχασμού» στην ίδια την πολιτική συγκρότηση..Ας πούμε θα είχε ενδιαφέρον, η σημασία του «διχασμού» στην ίδια την γένεση του πολιτεύματος, όχι σαν κάτι που προυπάρχει και μετά εντάσσεται αλλά ως «γενεσιουργός» παράγοντας..θα τα ξαναδιαβάσω

  3. Ο/Η heroicodesembarazo λέει:

    Είναι πιθανό το γεγονός ότι ο προηγούμενος πολιτισμός δεν άφησε τίποτα παρά μόνο την προφορική ποιητική του παράδοση όπου κυριαρχούσε το ηρωικό αγωνιστικό πνεύμα, να διαμόρφωσε τις νέες συνειδήσεις που συνέβαλαν στη νέα κοινωνία. Ένας παράγων δηλ. η αγωνιστικότητα των υποκειμένων. Έπειτα δεν πρέπει να παραβλέπουμε τις σχέσεις τις τοπικές και την αλληλεξάρτηση, που στον συγκρουσιακό τους παράγοντα δημιούργησαν τυχαιακά αυτή τη συγκεκριμένη πορεία του ελληνικού πολιτισμού( εδώ μας αφορά η αρχαία Αθηναϊκή Δημοκρατία) ώστε εκ των υστέρων εμείς να μιλούμε για ένα δέσιμο παραγόντων.
    Επίσης, με αφορμή αυτό που έγραψα στον Γ. Οικονόμου:
    «Η πόλις ιδωμένη αυτοαναφορικά όντως αφήνει αισιόδοξα μηνύματα για την ελευθερία και αυτονομία των πολιτών της. Σε αυτό φταίει η μεθοδολογία μας, αυτή που αρνείται να δει πως η αρχαία πόλις επεκτείνεται πέραν των συνόρων της. Αν τη δούμε ως κάτι πέραν των συνόρων της τότε θα διαπιστώσουμε πως η «αυτονομία» των πολιτών είναι αλληλένδετη με πολλά άλλα πλαίσια όπως οι σχέσεις με άλλες πόλεις, τον αθηναϊκό ιμπεριαλισμό όπως και τη συγκρότηση της πόλεως διχαστικά, δηλ. ποτέ δεν ήταν μία ενότητα η πόλις. Έτσι εξηγούνται και οι κτηνωδίες των Αθηναίων σε πολίτες άλλων πόλεων όπως και ότι η στάσις ήταν πάντα κομμάτι αδιαχώριστο της πόλεως.
    Δηλ. η αθηναϊκή αυτονομία συμβαδίζει με τον αθηναϊκό ιμπεριαλισμό, η δημοκρατία με την στάση, πράγμα που μας βοηθά στο να κατανοήσουμε καλύτερα την αρχαία δημοκρατία όχι εξελικτικά αλλά ως μία κοινωνία ενέχουσα μία συγκροτητική βία. »
    Από αυτά συν το πρώτο που έγραψα περί αγωνιστικότητας, καταλαβαίνουμε ότι για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό δεν ενδείκνυται μεθοδολογικά ούτε ένας δομισμός ούτε ένας εξελικτικισμός αλλά μία έμφαση στα προθετικά υποκείμενα και στη βία τους όπως και στην αλληλεπίδρασή τους με το γύρω περιβάλλον. Έτσι, μπορούμε να αναπτύξουμε και την έννοια του συγκροτητικού διχασμού στα πολιτειακά/πολιτικά πράγματα της Αρχαίας Αθήνας.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s