Για την επιστήμη

Υπάρχουν πολλές απόψεις που διατείνονται την ουδετερότητα της επιστήμης και την εξελικτική της προοδευτική πορεία στην ιστορία. Ο επιστήμονας αντιμετωπίζεται ως υπεριστορικό υποκείμενο, ανεπηρέαστο από τις κοινωνικές-οικονομικές εκφάνσεις μιας εποχής. Αυτές οι αντιλήψεις προκύπτουν από μια ανθρωποκεντρική αντίληψη του κόσμου, που για το σύγχρονό πολιτισμό βρίσκει τις ρίζες του στη βιομηχανική επανάσταση και την καπιταλιστικοποίηση της κοινωνίας.

Η πρώτη θέση που επιδέχεται μια κριτική είναι η θέση περί αντικειμενικότητας – ουδετερότητας του επιστημονικού λόγου. Θα μπορούσε να υποστηριχθεί πως ακόμη και το επιστημονικό υποκείμενο διαμορφώνεται σε σχέση με το πλέγμα των κοινωνικών πλαισίων, τα οποία ήδη είναι διαμορφωμένα πριν από αυτό και μέσα στα οποία το υποκείμενο «ρίχνεται», υιοθετώντας προϋπάρχουσες πεποιθήσεις και συμπεριφορές. Παραδειγματικά, θα ήταν γόνιμο να γίνει αναφορά στη φιλοσοφική σκέψη του Αριστοτέλη, ο οποίος ανέπτυξε μία τελεολογική αντίληψη για τον κόσμο. Η επιστημονική του σκέψη είναι λογικοεμπειρική, έτσι ώστε να καθίσταται σχετικά εύκολο να διαγνωσθεί η ιδεολογική επιρροή των κοινωνικών δομών της εποχής στον τρόπο σκέψης του. Αναλυτικότερα, η διάκρισή του ανάμεσα σε ένα κλειστό – αέναο ουράνιο σύμπαν και το επίγειο διαρκώς μεταβαλλόμενο γίγνεσθαι, χαρακτηρίζεται από την αριστοκρατική αντίληψη και «φυσική» αποδοχή των πολιτών – δούλων. Ο ουρανός ως μία τέλεια οντότητα και ο επίγειος κόσμος ως ατελής, απορρέει από τη διάκριση ανάμεσα στο πνεύμα – τη διανόηση των πολιτών – και το σώμα – χειρώνακτες – δούλοι . Η τελεολογική αντίληψη της φύσης υποδηλώνει την πραγματοποίηση της ισορροπίας, σκέψη που αντιστοιχεί στη διατήρηση της κοινωνίας ως έχει.

Στο σύγχρονο πολιτισμό το νευτωνικό σύμπαν είναι ανοιχτό και άπειρο, όπως είναι και ο χώρος του εμπορίου. Η φυσική νομοτέλεια είναι καθολική και παγκόσμια, όπως είναι και ο παγκόσμιος καπιταλισμός. Οι κινήσεις αντιμετωπίζονται ως αναλλοίωτοι τρόποι ύπαρξης των σωμάτων, όπως δηλ. δημιουργήθηκε και η στάσιμη τάξη της διακίνησης των εμπορευμάτων. Η μάζα αποτελεί σταθερό ποσό ύλης, όπως και η αξία του εμπορεύματος βλέπεται ως σταθερό ανταλλάξιμο μέγεθος. Αντίστοιχα παραδείγματα αποτελούν ο Γαλιλαίος και ο Κέπλερ  σε σχέση με τις ιδεολογικές αντιλήψεις  της φεουδαρχίας και της απολυταρχίας.

Συμπερασματικά, θα ήταν γόνιμο να τονιστεί η κυριαρχία του θετικισμού στη σύγχρονη αστική κοινωνία, κατά την οποία, η κυριαρχία του ορθού λόγου εξοβελίζει το ιστορικό στοιχείο. Ο νεοθετικισμός μέσα από τη ταύτιση πραγματικότητας εμπειρίας, υποτάσσει την εξωτερική πραγματικότητα  στη γνωστική διαδικασία. Κατά συνέπεια προπαγανδίζει την κοινωνική ουδετερότητα και υπεριστορικότητα της επιστήμης. Κρίνοντας την επιστημονική μέθοδο ως απόλυτα ικανή να γνωρίσει την αλήθεια, καταλήγει στη κατίσχυση του τεχνοκρατισμού.

Κρίνεται απαραίτητο να τονιστεί ότι ο σχετικισμός ή ο αγνωστικισμός δεν αποτελεί μονόδρομο της προηγηθείσας κριτικής. Η επιστημονική έρευνα γνωρίζει, αλλά μέσα από ένα σύνολο κοινωνικών σχέσεων, το οποίο εγκαλεί το επιστημονικό υποκείμενο. Το αδιαμφισβήτητο είναι η ανεξάρτητη προΰπαρξη του εξωτερικού κόσμου από τον ανθρώπινο νου. Η ανθρώπινη συνείδηση προσδιορίζεται από τις ιστορικές κοινωνικές συνθήκες και όχι το αντίστροφο. Η γνώση επιτυγχάνεται προσεγγίζοντας τον εξωτερικό κόσμο με πρακτικά αποτελέσματα, και όχι τόσο από ένα υποκειμενικό βολονταρισμό, όσο από ένα πλέγμα εμποδίων, αντιφάσεων, άλυτων προβλημάτων, εξαιρέσεων και ανανεώσιμων προβληματισμών που θα σπρώξουν προς τη δημιουργία μιας νέας θεωρίας. Επομένως, με την αποδοχή τελεολογικών ερμηνειών του κόσμου εισέρχεται στον επιστημονικό λόγο η μεταφυσική και η θεολογία. Π.χ. για τη συμπεριφορά του φυτού υπάρχει :

α) η προθεσιακή ερμηνεία : επειδή θέλει να επιζήσει ( ή για να επιβιώσει ) το φυτό στρέφει τα φύλλα του προς τον ήλιο.

β) η μηχανιστική εξήγηση : διάφορες εκκρίσεις αυξητικής ορμόνης προκαλούν τη στροφή των φύλλων του φυτού προς τον ήλιο.

γ) Η λειτουργική εξήγηση : Τα φυτά που στρέφουν τα φύλλα τους προς τον ήλιο έχουν περισσότερες πιθανότητες να επιζήσουν σε σύγκριση με εκείνα, στα οποία δε συμβαίνει αυτό.

Στο (α) η μορφή εξήγησης είναι τελεολογική. Η προβολή του σκοπού, του «τέλους», που είναι η επιβίωση, εμφανίζεται ως η αιτία της συμπεριφοράς, δηλ. της στροφής προς τον ήλιο. Στο (γ) όμως, η τελεολογική συμπεριφορά εξαλείφεται και η συμπεριφορά που έχει (β) λόγω μιας μηχανιστικής εξήγησης, προκαλεί το γεγονός της επιβίωσης, το οποίο δεν αποτελεί πια σκοπό, παρά μόνο ένα αποτέλεσμα που απλώς λαμβάνει χώρα.

Advertisements
Gallery | This entry was posted in Επιστήμη. Bookmark the permalink.

22 Responses to Για την επιστήμη

  1. Ο/Η Ονειρμός λέει:

    Σημαντικό επιστημολογικό ερώτημα, είναι η ύπαρξη ή όχι »κατευθυντικότητας». Διαρκής ολοποίηση και διαφοροποίηση, αύξηση της πολυπλοκότητας, δόμηση που πολώνει και ιεραρχεί. Με άλλα λόγια, ανακύπτει το επιστημολογικό ερώτημα της κλασικής μαρξιστικής διαλεκτικής, για το αν υφίσταται κοινωνική πιθανοκρατική νομοτέλεια, με »νομοτελές» το πιο εύκολα υλοποίησιμο μέσα σε ένα φάσμα δυνατοτήτων, »με όλα τα άλλα σταθερά», όπως οι νόμοι της κεφαλαιοκρατικής συσσώρευσης, κτλ. Και βέβαια, το συναφές ερώτημα περί υπάρξης ή όχι »σχετικής», αρνητικής ολότητας. Στο rd είχαμε κάνει έναν σχετικό διάλογο με τον Αντώνη εδώ http://radicaldesire.blogspot.com/2011/06/alain-badiou_7885.html

  2. Ο/Η heroicodesembarazo λέει:

    Και πού καταλήξατε;

  3. Ο/Η Ονειρμός λέει:

    Στο ότι το να διαβάσουμε κάτι ως ολότητα (και να είναι βέβαια επιδεκτικό σε αυτό), και ως δομή ή σύστημα, είναι δύο διαφορετικές αναγνώσεις, οι οποίες αντιφάσκουν μεταξύ τους, αλλά πιθανώς πρόκειται για μια αναπόφευκτη και αναγκαία αντίφαση, και όχι υποκειμενικό λάθος. Είναι το δίλημμα »ολότητα χωρίς συνέπεια» και »συνέπεια χωρίς ολότητα». To rd θα ασχοληθεί ίσως και θα εμβαθύνει στο παραπάνω ερώτημα στο μέλλον. Θέλουμε μια στρατηγική προσέγγισης της πολιτικής οικονομίας και της κοινωνίας, πιστεύω και ως ολότητας και ως δομής. Θα πρόκειται για δύο τρόπους έρευνας που θα αναγνωρίζουν τα όριά τους. Μου θυμίζει αυτό που ο Fredric Jameson αναφέρει στο Valences of Dialectis πχ για τις παραγ-σχέσεις/παραγ-δυνάμεις. Πιάνουμε την μία, πιάνουμε την άλλη, σε μια κίνηση που όταν πάει να απολυτοποιηθεί στην μία όψη, προστρέχει στην άλλη, και το αντίστροφο. Έτσι σωζόμαστε από τον βολονταρισμό(π.σχέσεις) και τον οικονομισμό(π.δυνάμεις). Τέτοια πρέπει να είναι η σχέση δομής και την ολότητας.
    Από εκεί και πέρα, σε σχέση με το μεστό post σου, συμφωνώ φυσικά. Θα αναρωτιόταν κανείς πώς το κάθε μεμονωμένο φυτό »ξέρει» πώς πρέπει να κινηθεί για να έχει περισσότερες πιθανότητες. Η»λειτουργική» αυτή εξήγηση δεν θα μπορούσε να αποκληθεί διαλεκτική-αναπτυξιακή; Tο φυτό εκτός απ’το ότι επιβιώνει, αναπτύσσεται, όντας παθητικό και ενεργητικό (ανταλλαγή ουσιών με το περιβάλλον-σε αντίθεση με θεωρίες περί παθητικής προσαρμογής).

    • Ο/Η heroicodesembarazo λέει:

      Πολύ ενδιαφέρον. Το να αποφύγουμε βολονταρισμό και οικονομισμό είναι μεγάλη υπόθεση.
      «Η”λειτουργική” αυτή εξήγηση δεν θα μπορούσε να αποκληθεί διαλεκτική-αναπτυξιακή; »
      Θα μπορούσε. Βέβαια, το «αναπτυξιακή» αποκρύβει μία τελεολογία, αλλά τη βλέπω αθώα έτσι όπως την ορίζουμε

  4. Ο/Η heroicodesembarazo λέει:

    Διάβασα και το σχόλιό σου στο RD ίσως θα μου επέτρεπες κάποια σχόλια.

    Λες «‘Σε κάθε κοινωνία πρέπει να παράγεται ένα πλεόνασμα της εργασίας χάρη στο οποίο η κοινωνία αναπτύσσεται», είναι μια αξιωματική παραδοχή των κοινωνιών εν γένει»

    Θα τη χαρακτήριζα ως προκείμενη ενός εξελικτισμού που δεν προβληματίζεται για την έννοια της ανάπτυξης. Συμβαίνει δηλ. ανάπτυξη γιατί απλώς συμβαίνει; Η παραπομπή στο όντος-ζώον δε νομίζω ότι επεξηγεί το γιατί της ανάπτυξης. Δηλ. έχουμε μιας μορφής ανάπτυξη γιατί είναι ζώον ο άνθρωπος και ο άνθρωπος είναι ζώον γιατί έχουμε μιας μορφής ανάπτυξη; Θα μου πεις είναι και η εργασία και η κατανάλωση, αλλά ποια η εξηγητική σχέση με την εξέλιξη από ζωικής υφής;

    Μετά να ρωτήσω ποιες κοινωνίες έχεις στο νου όταν λες «πρωτόγονες κομμουνιστικές κοινωνίες είχε την μη-ανταγωνιστική μορφή συλλογικής κυριότητας-ατομικής νομής»;

    Έπειτα, η αναφορά σε βάση-εποικοδόμημα έχει για τελική ανάλυση την αναφορά στην εν λόγω οικονομία ως κύριο αίτιο. Επομένως, ξεκινούμε με μια πρώτη αρχή για τις επεξηγήσεις μας;

    Ποιο είναι αυτό που σε κάνει να βλέπεις μια μετάβαση από το κακό στο καλύτερο και όχι ας πούμε μια μετάβαση από τη βία στη βία;

  5. Ο/Η Ονειρμός λέει:

    Για το πρώτο ερώτημα, ο Μάρξ λόγου χάρη πιστεύει ότι οι ανάγκες είναι διαρκώς ανανεώσιμες και από τη στιγμή που εκπληρώνονται, αναπαράγονται διογκούμενες. Η αναπαραγωγή της παραγωγικής διαδικασίας δεν είναι ποτέ ίδια με την »πρώτη παραγωγή» (ο πρώτος από τον δεύτερο κύκλο κτλ). Το πλεόνασμα αυτό δεν είναι μόνο υλικός αλλά και πνευματικός πλούτος, εν πάσει περιπτώσει άνω του αναγκαίου για την αναπαραγωγή του σώματος σε πρώτη φάση. Η αξιωματική παραδοχή εδώ είναι μάλλον ότι οι ιστορικά διαμορφωμένες ανάγκες που πρέπει να καλύπτονται διογκώνονται. Ανάπτυξη θα μπορούσε να είναι η ολοένα αυξανόμενη παραγωγική δυνατότητα κάλυψης των ολοένα αυξανόμενων αναγκών που ανακύπτουν, ανεξαρτήτως της διανομής των προιόντων. Με την έννοια της ανάπτυξης εννοώ μια ποσοτική, εκτατική ανάπτυξη, και μια ποιοτική, εντατική διαφοροποίηση και δημιουργία νέων ποιοτήτων των αναγκών. Η ανάπτυξη δηλαδή αυτή δεν έχει ηθικό περιεχόμενο. Δεν θεωρώ πως είναι εξελικτικισμός η ανιούσα ποσοτική και ποιοτική κλιμάκωση των αναγκών, και η αναγκαία ανταπόκριση της παραγωγής στο ζεύγος παραγωγή-κατανάλωση. Η δημιουργία νέων ποιοτήτων και η εκτατική »ανάπτυξη» διαφοροποιεί εσωτερικά την παραγωγή και την κατανάλωση, δημιουργώντας με την απλή εμπορευματική παραγωγή και τελικά με τον καπιταλισμό την διανομή και την ανταλλαγή.
    Θα απαντήσω συνοπτικά στα επόμενα. Δεν θεωρώ εξελικτικισμό ότι υπήρξαν στην ιστορία οι εξής τάσεις. Διαρκής εξατομίκευση, από τον αγελαίο τρόπο ζωής έως σήμερα. Κοινωνική διαμεσολάβηση των φυσικών σχέσεων, είτε της εξωτερικής φύσης είτε της εσώτερης φύσης. Διεθνοποίηση και αντιφατική ενοποίηση(ταξικά σπαρασσόμενη) των κοινωνιών. »Απο-φυσικοποίηση» και διαρκής »κοινωνικοποίηση-εξανθρωπισμός» της βίας. Πηγαίνουμε από τη βία στη βία, αλλά ποιός μπορεί να αρνηθεί ότι οι άνθρωποι απέναντι στα φυσικά φαινόμενα ήταν ανίσχυροι, ενώ οι σημερινές μορφές βίας δυνητικά και μόνο μπορούν να αρθούν αφού η βία συντελείται όλο και περισσότερο εντός του κοινωνικού? Το καλύτερο θα πραγματωθεί μόνο συνειδητά, »ανάπτυξη» συνιστά το γεγονός ότι η βία συντελείται όλο και περισσότερο μεταξύ των ανθρώπων και όχι μεταξύ ανθρώπων-φύσης/ζώων, πράγμα που σημαίνει, απλά, ότι πια »περνά από το χέρι μας», ενώ δεν περνούσε. Βάση-εποικοδόμημα, πρόκειται για ένα σχήμα, μια μεταφορά, που και πάλι ισχύει μόνο στον καπιταλισμό (κάτι που παραδέχτηκε και ο Μπαλιμπάρ). Άλλη μια αντικειμενική τάση, διαρκής διαφοροποίηση των σφαιρών του κοινωνικού είναι, από τις αρχές μέχρι τον καπιταλισμό(παραγωγή, πολιτισμός, ηθική, δίκαιο, θρησκεία, αισθητική κτλ).
    Δεν μιλάω για μια θεωρία των σταδίων. Μπορεί να περάσεις από έναν τρόπο παραγωγής στον μεθεπόμενο, με την σειρά του Μάρξ, κτλ. Αυτό όμως από αναλυτική σκοπιά δεν σημαίνει ότι μεταξύ καπιταλισμού και φεουδαρχίας δεν υπάρχει μεγαλύτερη λογική εγγύτητα από τον καπιταλισμό και την δουλοκτητική κοινωνία. Η »οικονομία» δεν ήταν πάντα ως τέτοια η »πρώτη αρχή» , γιατί η παραγωγή πλούτου βρισκόταν σε σύσταση από κοινού με τόσες πλευρές του κοινωνικού είναι ώστε δεν μπορούσες να διακρίνεις οικονομία, ηθική, φυλετικές σχέσεις κτλ. Εδώ αντί για τον δομισμό προτιμώ μια διαλεκτική διαφοροποίηση.
    Για τις πρωτόγονες κοινωνίες έχω στο μυαλό μου τα Grundrisse. Αυτό θα χρειαζόταν ξεχωριστή κουβέντα.
    Με λίγα λόγια, το ότι περνάμε από τη βία στη βία μου φαίνεται ανεπαρκές, και αναρωτιέμαι αν υπάρχουν ποιοτικές διαφορές στα είδη βίας (φυσική-κοινωνική, οικονομική εξωοικονομική, θεσμισμένη ή όχι κτλ), και αν αυτές είναι τυχαίες στην ιστορία ή μπορούμε να ανασυστήσουμε λογικά όχι την πραγματική ιστορική κίνηση, αλλά ουσιώδεις στιγμές a posteriori, κοιτάζοντας δηλαδή πίσω έχοντας δεδομένο το σήμερα. Δεν θεωρώ αποδείξιμο ότι ο καπιταλισμός είναι »καλύτερος» από την φεουδαρχία. Θεωρώ πως τεκμηριώνεται όμως, πως ο δρόμος που έχουμε να διανύσουμε από τον καπιταλισμό έως την Ουτοπία, λογικά διαγράφεται με μεγαλύτερη σαφήνεια, από ότι μια διαδρομή από την φεουδαρχία ή τον ασιατικό τρόπο παραγωγής προς την Ουτοπία.

  6. Ο/Η Ονειρμός λέει:

    Όσον αφορά αυτό που γράφω στο σχόλιο στο rd: »…είναι μια αξιωματική παραδοχή των κοινωνιών εν γένει (για να θεμελιώσουμε λογικά την οποία θα έπρεπε να επεκταθούμε στον άνθρωπο ως βιολογικό ον-ζώο και στην σχέση κατανάλωσης που αναπτύσσει με την Φύση, θα έπρεπε δηλαδή να θραύσουμε τα όρια του ανθρώπου απλώς ως κοινωνικού , περνώντας και στην πτυχή του όντος-ζώου)». Νομίζω πως μια απάντηση στο ερώτημά σου θα ήταν ότι η αξιωματική παραδοχή θεμελιώνεται κάπως έτσι: ως βιολογικό ον-ζώο, ο »άνθρωπος» πρέπει αναγκαία να αναπαράγει την ύπαρξή του, να καταναλώνει δηλαδή τα αναγκαία σε έτοιμη στη φύση μορφή. Για οποιαδήποτε ανάπτυξη κοινωνικού πλούτου, χρειαζόμαστε ένα πλεόνασμα πέραν των αναγκαίων για την απλή βιολογική αναπαραγωγή. Το ειδικά κοινωνικό χρειάζεται, αξιωματικά, ένα πλεόνασμα, αλλιώς μένει εγκλωβισμένο στην κάλυψη απλώς των βιολογικών αναγκών και δεν αναπτύσσει πολιτιστικό πλούτο. Το πλεόνασμα αυτό μπορεί να απορροφάται απ’τους χειρότερους σκοπούς, αλλά όπως και να νοείται ιστορικά η ανάπτυξη, αυτή χρειάζεται πλεονάζουσα εργασία, ακόμα και αν πρόκειται για πόλεμο, για οικοδόμηση τόπων λατρείας κτλ. Αν μπορούμε να νοήσουμε μια κοινωνία που δεν χρειάζεται ένα οποιαδήποτε μορφής πλεόνασμα για την αναπαραγωγή και άρα ανάπτυξή της (προς οποιαδήποτε κατεύθυνση), τότε πράγματι, η αξιωματική παραδοχή που ενδεικτικά διατύπωσα είναι λανθασμένη.

    • Ο/Η heroicodesembarazo λέει:

      Ευχαριστώ για το σχόλιο. Χρησιμοποιείς το εξής «κάλυψη απλώς των βιολογικών αναγκών » σε αντιπαράθεση με το «Το ειδικά κοινωνικό χρειάζεται, αξιωματικά, ένα πλεόνασμα, » ; Δηλ. υπάρχουν διαδοχικές στιγμές καθαρής βιολογικής φύσης και κοινωνικής; Αν είναι έτσι, τότε αυτού του είδους οι χωροταξικές χρονογραφίες εκβάλλουν σε στιγμές αποκρυσταλλωμένες ως διακεκομμένες διάρκειες του παρελθόντος;

  7. Ο/Η Ονειρμός λέει:

    Εγώ ευχαριστώ και θα ήθελα να σου στέλνω μικρότερες απαντήσεις, αλλά μου είναι αρκετά δύσκολο και μάλλον διακρίνομαι από αδυναμία πύκνωσης.

    Για να πω ένα τσιτάτο, το βιολογικό διαμεσολαβείται/μετασχηματίζεται από το κοινωνικό και διατηρείται μέσα του ως υπηγμένη στιγμή. Σε συνάρτηση με το περιβάλλον και τους ιστορικά συγκεκριμένους ανθρώπους, υπάρχει ένα ποσό του κοινωνικού προιόντος απαραίτητο για την απλή αναπαραγωγή του είδους. Το καθαρά βιολογικό είναι μια λογική αφαίρεση, έγκυρη όμως γιατί υπάρχει η πτυχή του ανθρώπινου οργανισμού, οι ανάγκες του σε θερμίδες, υδατάνθρακες κτλ, γενικά η ανάγκη για ενέργεια και συντήρηση, και φυσικά το ποσό αυτό της αναπαραγωγής δεν είναι ίδιο για τον άνθρωπο των περασμένων εποχών. Για να κάνω έναν κάπως παράτολμο παραλληλισμό, στο Κεφάλαιο ο Μάρξ μιλά για την απλή και την διευρυμένη αναπαραγωγή του Κεφαλαίου. Η απλή είναι απλώς η συντήρηση του αρχικά επενδυμένου κεφαλαίου Χ, η διευρυμένη είναι η αυτοαξιοποίησή του. Η απλή αναπαραγωγή του κεφαλαίου, όπως και η απλή αναπαραγωγή του ανθρωπίνου ζώου-όντος (όπου μια αρχική κατάσταση συντηρείται αμετάλλακτη), δεν συναντάται ποτέ εμπειρικά, σε καθαρή μορφή. Ωστόσο, είναι η απαραίτητη λογική προυπόθεση για να περάσουμε στην διευρυμένη αναπαραγωγή, του κεφαλαίου, του ανθρώπινου οργανισμού/κοινωνικού όντος, των ιστορικά συγκεκριμένων αναγκών. Έτσι λοιπόν νοώ το βιολογικό ως την κάλυψη στοιχειωδών αναγκών, ως ένα minimum που πάντα υπάρχει (αν και δεν είναι αιώνιο σταθερό και »καθαρό») καθώς ο άνθρωπος είναι και ζώο, αλλά ποτέ στην ιστορία και σε καμιά στιγμή δεν συναντάμε τον άνθρωπο ως απλό ζώο, για να μπορούμε να πούμε από εδώ το βιολογικό, από εκεί το κοινωνικό. Λογική αφαίρεση λοιπόν, πιστεύω έγκυρη.
    Οι στιγμές που στην αναλυτική μας αναφορά παρουσιάζονται αναγκαστικά διακεκομμένα. Το Α πρέπει να διακριθεί από το Β για να μπορέσουμε να πούμε ότι το Α περνά στο Β, αν και ποτέ δεν βρήκαμε στην ιστορία καθαρό το Α ή το Β. Το ίδιο κάνει ο Μάρξ με τους προκαπιταλιστικούς σχηματισμούς, και κάποιοι ανίδεοι (ή υποκινούμενοι από ιδιοτελή συμφέροντα) θεώρησαν ότι η λογική διαδοχή τους σήμαινε χρονολογική, ανεξαρτήτως ιστορικών συνθηκών.
    Έψαχνα λοιπόν τα »αξιώματα» του καπιταλιστικού συστήματος και του κοινωνικού εν γένει, τα οποία δεν μπορούν να αποδειχθούν με τα μέσα του ίδιου συστήματος που θεμελιώνουν. Πχ η κανονιστική, θεσμισμένη επιταγή της ιδιωτική ιδιοποίησης του πλεονάσματος δεν μπορεί να αποδειχθεί με τα εσωτερικά μέσα του καπιταλιστικού συστήματος. Για αυτό βλέπουμε μεταφυσικές θεωρίες του φυσικού δικαίου, της ανθρώπινης φύσης κτλ να επιβιώνουν σε εποχές θετικισμού, αφού μια αιώνια »ανθρώπινη φύση» κείται εκτός ενός ιστορικά συγκεκριμένου κοινωνικού συστήματος, και προσπαθεί να στηρίξει το αξίωμα.
    Υπάρχουν δυο προτάσεις για να θραύσουμε το αξιώμα. Να θέσουμε κάθετα ένα άλλο αξίωμα σαν μια νέα ex nihilo δημιουργημένη θέσμιση δικαίου-ηθικής σχετικά με το πλεόνασμα, με βάση την οποία θα αναπτυχθεί η συνοχή της καινούργιας κοινωνίας σε ΑΠΟΛΥΤΗ ασυνέχεια με το παρελθόν (απόλυτη ασυνέχεια ετερονομίας-αυτονομίας, ριζική καινοτομία της δημιουργίας) , ή να το θραύσουμε με μια προσέγγιση που τείνει στην ολότητα, να διακρίνουμε τις υπαρκτές εγγενείς αντιφάσεις που δεν βλέπει η εσωτερική-τυπική λογική του συστήματος και που υπονομεύουν το αξίωμα (κοινωνικοποίηση της παραγωγής, αλληλεξάρτηση των κοινωνιών που όμως αλληλοσπαράσσονται κτλ) , και να επιλέξουμε την χειραφετητική δυνατότητα που θα γεννήσει την επόμενη κοινωνία από τα σπλάχνα της παλιάς, σε μια διαλεκτική συνέχειας ασυνέχειας και σε λογική σχέση με την καπιταλιστική κοινωνία.

    • Ο/Η heroicodesembarazo λέει:

      Πρώτη παρατήρηση. Η λογική αφαίρεση θέλει ένα βιολογικό ον που ικανοποιεί τις ανάγκες του. Αυτό το καθαρό κατά τη λογική αφαίρεση βιολογικό ον έχει δηλ. ανάγκες που τις γνωρίζει πριν ακόμη έλθει σε αλληλόδραση με κάποιο περιβάλλον. Τότε, πώς αυτή η γνώση μπορεί να εξηγηθεί λογικά χωρίς να υποπέσει σε αυτόν το μεταφυσικό απριορισμό;
      2η παρατήρηση. Ως προς τις στιγμές. Ο λόγος που αναγνωρίζει στην ίδια του τη λογική έδρα στιγμές στην ταυτότητά τους και όχι στην πραγματικότητα, ήδη παραδέχεται ότι υπάρχουν κενά στην εν λόγω λογική περιγραφή που δεν πρόκειται να γίνουν ιδιοποίησιμα.

  8. Ο/Η Ονειρμός λέει:

    Για το σημείο 1: Με την αφαίρεση ενός βιολογικού όντος προυποτίθεται ένα περιβάλλον στο οποίο εκείνο προβάλλει την έλλειψή του, την ανάγκη την οποία καλύπτει καταναλώνοντας. Το περιβάλλον εδώ είναι η φύση και αυτό το ον μεταβολίζει παραγωγικά την ύλη μέσω της εργασιακής διαμεσολάβησής της. Το ον αυτό δεν »γνωρίζει» τις ανάγκες του καθώς δρα κατά αναγκαιότητα για την επιβίωσή του (κατά το »λειτουργιστικό» μοντέλο). Αυτή η »γνώση των αναγκών» μπορεί να εξηγηθεί λογικά, όσο λογικά μπορεί να εξηγηθεί η »ενστικτώδης» αλληλεπίδραση του ζώου με το περιβάλλον. Βέβαια η συστηματική αλληλεπίδραση με το περιβάλλον (που δεν είναι στο ζώο-άνθρωπος παθητική προσαρμογή αλλά και ενεργητικός μετασχηματισμός της ύλης μέσω της παραγωγής) προυποθέτει αφενός την συνεργασία (που υπάρχει και στα ζώα) και την επικοινωνία (που υπάρχει επίσης ως προγλωσσική νόηση και προνοητική γλώσσα) αφετέρου την ένσκοπη δραστηριότητα, που στον άνθρωπο είναι ποιοτικά διαφορετική. Πράγματι, τη στιγμή αυτή των ποιοτικών μεταλλαγών δεν μπορούμε να τη διακρίνουμε, παρά μόνο χοντρικά, σε ένα μεγάλο μήκος της ανάπτυξης (πότε ακριβώς, σε ποιά ακριβώς στιγμή περνάει η ποσότητα σε ποιότητα? Αδύνατον να γνωσθεί). Έχουμε συγκρατήσει μόνο τις ανάγκες επιβιώσης που αλληλεπιδραστικά καλύπτονται και αναπτύσσονται με το φυσικό περιβάλλον, έχοντας κάνει αφαίρεση σε αυτή τη φάση της κοινωνικής πλευράς τους.
    Για το σημείο 2: Σε συνάφεια και με τα παραπάνω, ο λόγος αναγκαστικά αναγνωρίζει στιγμές στην ταυτότητά τους (όταν δεν τις αναγνωρίζει στην ταυτότητα της ταυτότητας και της μη ταυτότητας), ο χρόνος είναι άπειρα διαιρετός όπως και ο χώρος (ή μέχρι ενός σημείου που δεν αντιλαμβανόμαστε). Ο λόγος που νομίζει ότι συλλαμβάνει την κάθε στιγμή πλανάται οικτρά. Το »μη εννοιακό υπόλειμμα» του Αντόρνο ως στατική αποκρυστάλλωση ιδιοτήτων των πραγμάτων που βρίσκονται σε ζωντανή κίνηση, αφορά κάθε έννοια και άρθρωση Λόγου που ασκείται αρνητικά στο αντικείμενο και προσπαθεί να το περικλείσει, και αυτή ήταν η αιτία που η Σχολή της Φρανκφούρτης μίλησε για εγγενή ολοκληρωτισμό του Λόγου. Επομένως τα κενά στα οποία αναφέρεσαι εξ όσων γνωρίζω αφορούν κάθε είδους λόγου και λογικής, και αν το λέω σωστά, και η λακανική ψυχανάλυση αναγνωρίζει ένα είδους »αυταίτιου» και ριζικά νέου, το οποίο εδώ δεν το αμφισβητώ (από ό,τι έχει πάρει το μάτι μου, ο Φρόυντ το είχε ήδη επισημάνει). Απλώς νομίζω αυτό το κενό υπάρχει ως απόλυτο »όριο»(αν μπορεί να ειπωθεί έτσι) πολύ μικροσκοπικά (πιο μικροσκοπικά από την απόλυτη δημιουργία-παρθενογένεση στην Ιστορία όπως την εννοεί ο Καστοριάδης ας πούμε), όσο μικροσκοπικά μπορεί να φτάσει κανείς για να βρει μια »αυτοσχεσία» της διαμεσολάβησης όπως λέει και ο σύντροφος Τζανάκος(και όχι μια διαμεσολάβηση της διαμεσολάβησης της διαμεσολάβησης σε μια επ’έπειρον πρόοδο). Επομένως ασφαλώς και δέχομαι αυτό που λες, και υπάρχουν κενά που δεν είναι ιδιοποιήσιμα. Επίσης, προφανώς και ο ερευνητής αντικρίζει στο αντικείμενο μελέτης της δική του έλλειψη και το προσεγγίζει με ένα (εν)διαφέρον. Εδώ υιοθετώ την ορολογία του Χάμπερμας: τεχνικό, πρακτικό και χειραφετητικό διαφέρον. Επομένως δεν έχουμε γνώση χωρίς διαφέρον και ιδεολογικές προυποθέσεις. Αυτό όσον αφορά κάθε ανάλογο εγχείρημα.
    Νομίζω, από όσα έχω υπόψη μου, πως και η λακανική Ψυχανάλυση έχει αρκετά κενά, τα οποία δεν ιδιοποιείται και δεν έχει κανένα τέτοιο σκοπό άλλωστε.
    Αυτή η κουβέντα είναι πολύ σημαντική για μένα, γιατί και εγώ τις έχω τις αμφιβολίες μου, πάντα. Απλώς θέλω να τείνω σε μία ορθολογική γνώση. Και αυτό το θέμα της προσέγγισης του κοινωνικού με αφορά άμεσα. Ουσιαστικά εδώ σου παρουσιάζω έναν πούρο εγελομαρξισμό που θέλει να είναι υλιστικός (και όπως είχαμε συμφωνήσει στο rd, δεν υπάρχει το απόλυτα υλιστικό).

    • Ο/Η heroicodesembarazo λέει:

      Θα ξεκινήσω από την αναφορά σου στη ψυχανάλυση και ιδίως τη λακανική και να σου υπενθυμίσω το κείμενο που έβαλα ήδη εδώ και είναι στο ίδιο κλίμα της κριτικής σου : Lacanian Psychoanalysis and Ego Psychology: Two Sides of the Same Coin?
      Έπειτα για τα λόγια σου:
      «Το ον αυτό δεν ”γνωρίζει” τις ανάγκες του καθώς δρα κατά αναγκαιότητα για την επιβίωσή του (κατά το ”λειτουργιστικό” μοντέλο). Αυτή η ”γνώση των αναγκών” μπορεί να εξηγηθεί λογικά, όσο λογικά μπορεί να εξηγηθεί η ”ενστικτώδης” αλληλεπίδραση του ζώου με το περιβάλλον. …προϋποθέτει αφενός την συνεργασία (που υπάρχει και στα ζώα) και την επικοινωνία (που υπάρχει επίσης ως προγλωσσική νόηση και προνοητική γλώσσα) αφετέρου την ένσκοπη δραστηριότητα, που στον άνθρωπο είναι ποιοτικά διαφορετική.»
      επιβίωση, ένστικτο , συνεργασία που υπάρχει στα ζώα, προ-γλωσσική και προ-νοητική νόηση και γλώσσα αντίστοιχα. Αυτοί οι όροι εκτιμώ πως χρήζουν περισσότερης θεωρητικοποίησης γιατί :
      αν προ-υπάρχουν ως design ή ακόμη και ως τάσεις, τότε έχουμε να κάνουμε με σταθερές απριορικές πρώτες αρχές που κατά κάποιο τρόπο υπάρχουν ως διά μαγείας. Αλλά αυτό το αρνείσαι όπως είπες. Αν δεν είναι προσδιορισμένες εκ των προτέρων τελεολογικά, τότε απομένει να τα εξηγήσουμε σε σχέση με το περιβάλλον όπου ήδη έχουν ριχτεί. Τι βλέπω όμως να γίνεται τώρα. Αν απορρίψουμε την πρώτη μεταφυσική εκδοχή και δεχτούμε τη 2η, τότε δε βλέπω την ανάγκη να επιμείνουμε στο διαχωρισμό ανάμεσα σε βιολογικό και κοινωνικό ον ακριβώς γιατί με την αποδοχή της 2ης εναλλακτικής το ον είναι ήδη κοινωνικοποιημένο, μέσα σε ένα δοσμένο περιβάλλον όπου συμβαίνει η αλληλόδραση. Κρατώντας το καθαρό βιολογικό ον σε λογικό επίπεδο βέβαια, πρέπει να του δώσουμε και εξηγητική αξία με αυτές τις έννοιες που απομόνωσα. Ξέχωρα όμως από το περιβάλλον, οι ανάγκες του όντος είναι ήδη προκαθορισμένες από το ίδιο στην ταυτότητά του, στην κλειστότητά του. Η μεταφυσική δηλ. της πρώτης αρχής μπαίνει από το παράθυρο. Αν δεχτούμε μία διαλεκτική σχέση μη-απριορική ανάμεσα σε ον και περιβάλλον , τότε πρέπει να εξηγήσουμε ΜΗ-απριορικά τι εννοείται με τους όρους «προ-γλωσσικό,ένστικτο, προ-νοητικό, επιβίωση κτό και να δούμε αν χρειάζονται ή όχι.

      Περνώντας στις χρονικές στιγμές.
      Σε αντίθεση με την έννοια του χρόνου φαίνεται ότι αποδέχεσαι όπως και γω μία έννοια της χρονικότητας όχι ως απλή διαδοχή γεγονότων, αυτοαναφορικών χρονικών στιγμών. Παρολαυτά, η πορεία από την ποσότητα στην ποιότητα, η έννοια της διαδοχής προϋποθέτουν τόσο κίνηση όσο και χώρο, ήτοι η θεωρία εμμένει στη χωροποίηση του χρόνου μέσω του εντοπισμού διακριτών – οροθετημένων στιγμών πράγμα που συνεπάγεται μια χωροποίηση της ίδιας της χρονικότητας, που κατά τον Χάιντεγκερ σημαίνει μία αναγωγή της χρονικότητας στο χρόνο. Έτσι όπως βλέπω αυτό το γραπτό σου κρίνω πως κρατάς μία έννοια της “αλληλουχίας” απαράλλαχτη ώστε να μιλάς για ποικίλλες διαμορφώσεις της αλληλουχίας(;) Πάλι όμως, παρόλο που το πρόβλημα το επισημαίνεις, αγνοείται το ζήτημα της θεωρητικοποίησης της έννοιας της χρονικότητας.

  9. Ο/Η Ονειρμός λέει:

    Ένα συγκεκριμένο ον σε σχέση με το περιβάλλον δεν είναι tabula rasa, καθώς σωρεύει στον οργανισμό του την μακραίωνη ιστορία της διαλεκτικής σχέσης του είδους με το περιβάλλον. Η »θεμελίωση’ ‘αυτών των απριορικών αρχών θα μας ανάγκαζε να πάμε ακόμα πιο πίσω, από τα ζώα στα φυτά κ.ο.κ. Θα φτάναμε βέβαια σε ένα σημείο ταυτότητας του »όντος» με το περιβάλλον, η οποία θα είναι ήδη διάκριση. Το πώς προκύπτει αυτή η διάκριση εντός του περιβάλλον (που δεν είναι τότε περιβάλλον γιατί δεν περιβάλλει τίποτα), και η ανάδυση της ζωής από την ανόργανη ύλη, συνιστά ένα τυχαίο γεγονός, αλλά τυχαίο στην βάση των φυσικοχημικών νόμων-αναγκαιοτήτων.
    Αυτό το τυχαίο είναι αποτέλεσμα μακροχρόνιων διεργασιών κατά την διάρκεια εκτύλιξης των οποίων δεν υπήρχε ζωή στη γη. Αντιγράφω τα εξής: » Η πιο απλή, η λιγότερο αναπτυγμένη μορφή της σχέσης οργανισμός-περιβάλλον είναι εκείνη κατά την οποία ο οργανισμός ταυτίζεται άμεσα (αν και η ταυτότητα εμπεριέχει ήδη τη διαφορά) με το περιβάλλον. Αυτή η σχέση χαρακτηρίζει τα φυτά. Εδώ, η κατανάλωση (π.χ. η δέσμευση της ηλιακής ενέργειας) ταυτίζεται με τη διαδικασία εξασφάλισης των αντικειμένων προς κατανάλωση, ενώ η αντεπίδραση στο περιβάλλον γίνεται με την κατανάλωση του υλικού και με την αποβολή των παραπροϊόντων. Περισσότερο ανεπτυγμένη είναι η σχέση των ζώων με το περιβάλλον τους, από το οποίο άρχισε σταδιακά ο εξωτερικός διαχωρισμός τους. Ο οργανισμός, πλέον, δεν καλύπτεται από εκείνα που του παρέχει η άμεση επαφή του με τη φύση, αλλά έχει την ικανότητα να αναζητά το ευμενές (ευνοϊκό) και να αποφεύγει το δυσμενές περιβάλλον. Για το λόγο αυτό κινείται για την εξασφάλιση των έτοιμων στη φύση αντικειμένων (ουσιών κτλ.) προς κατανάλωση. Η αντεπίδραση στο περιβάλλον είναι κατ’ εξοχήν μηχανική (μια μορφή κίνησης που προσιδιάζει στην ανόργανη φύση) και γίνεται με τη βοήθεια των οργάνων του σώματός του. Ανώτερο επίπεδο της σχέσης είναι εκείνο κατά το οποίο η επενέργεια δεν γίνεται μόνο διαμέσου των οργάνων του σώματος του ζώου, αλλά μέσω των προεκτάσεών τους, των «ανόργανων οργάνων του σώματος» (Marx). Τα εν λόγω μέσα μπορεί να είναι είτε έτοιμα αντικείμενα της φύσης τροποποιημένα λειτουργικά (π.χ. κάποιο κλαδί), είτε αντικείμενα τροποποιημένα όχι μόνο λειτουργικά, αλλά και μορφολογικά, δηλαδή τεχνητά δημιουργημένα αντικείμενα. Η επενέργεια στη φύση διαμέσου εργαλείων, λειτουργικά και μορφολογικά τροποποιημένων μέσω είναι χαρακτηριστική για τον άνθρωπο». Όσον αφορά λοιπόν τις παραπάνω απριορικές αρχές, υποστήριξα και σε προηγούμενα σημεία της συζήτησης, θεωρώ πως τα αξιώματα αυτά μπορούν να »σπάνε» διευρύνοντας το πεδίο εφαρμογής (»enlarged target») της »δουλειάς» του »αρνητικού». Οι ιδιότητες που ξεχώρισες (συνεργασία, επικοινωνία κτλ) δεν διατίθενται στο ον μέσα στην κλειστότητα-αφηρημένη ταυτότητά του, το ον πέρα από την σχέση του με το περιβάλλον μετέχει και μιας άλλης σχέσης, της σχέσης γενικού-μερικού(θηλυκό/αρσενικό)-ειδικού, δηλ. την σχέση του γένους-είδους και του μεμονωμένου όντος. Το ον λοιπόν νομίζω δεν πρέπει να βλέπεται απομονωμένο να αλληλεπιδρά με το περιβάλλον, καθώς ανήκει λογικά και πραγματικά στο γένος/είδος του, χωρίς να ανάγεται σε αυτό, και σωρεύει είπα στην αρχή την προηγούμενη εξέλιξη.Για την κληρονομική μεταβίβαση επίκτητων χαρακτηριστικών δεν γνωρίζω αν και ξέρω πως γενικά απορρίπτεται, μολονότι έχω ακούσει για κάποιες έρευνες που ισχυρίζονται το αντίθετο.Τις απριορικές ιδιότητες ενός συγκεκριμένου είδους επομένως, θα πρέπει να τις προεκτείνω στο παρελθόν της διαλεκτικής σχέσης των όντων με το περιβάλλον, μέχρι την στιγμή της ταυτότητας με διάκριση και τελικά της ταυτότητας, η οποία θα περικλείει άλλες αντιθέσεις. Όλα αυτά αφορούν αναγκαστικά το ανόργανο και οργανικό στην Γη, το Σύμπαν δεν θα μπορούσε να είναι »ολότητα» όπως λέει ο Μπιτσάκης, ούτε καν »αρνητική»! Για όλα αυτά δεν γνωρίζω ολοκληρωμένες προσπάθειες παρά ημιτελείς εργασίες, θα ξέρεις εκείνο το βιβλιαράκι πχ, τον »διαλεκτικό βιολόγο».
    Όσο για την ακριβή θεωρητικοποίηση των εννοιών που ανέφερα, δεν μπορώ να το κάνω με επάρκεια. Για την ιδιαίτερη έννοια της χρονικότητας η μόνη νύξη που μου έχει γίνει μέχρι στιγμής είναι αυτή των ειδών χρονικότητας που διακρίνει ο Αλτουσέρ. Περί χρόνου και χώρου έχω μείνει στον υλισμό του Λένιν.
    Θετικά διατυπωμένη, ποιά θα ήταν η δική σου υλιστική εκδοχή για το θέμα που συζητάμε??

    • Ο/Η heroicodesembarazo λέει:

      Να σαι καλά για το εκτενές των απαντήσεών σου. Πραγματικά σε χαίρομαι και σε θαυμάζω για το πάθος σου.
      Παρόλαυτά νομίζω πως είναι γενική η ανάπτυξη σε αυτό που θέτω. θα μιλήσω με παραδείγματα. Ο άνθρωπος στο φεγγάρι αλλάζει σχετικά δομικά ως προς τα κόκκαλά του ή κάτι παρόμοιο, δε θυμάμαι ακριβώς αλλά μπορώ να το βρω. Αυτό δεν υπάρχει περίπτωση να έχει τεθεί απριορικά ως ένας ενσώματος κώδικας του ανθρώπινου οργανισμού γιατί ο άνθρωπος δεν είχε απλούστατα πάει στο φεγγάρι. Αν μιλούμε για έναν ενδοκωδικισμό (encodingcism), πράγμα που το επιτρέπει το κείμενό σου, τότε όπως εξήγησα έχουμε μεταφυσική. Το ότι κάτι έχει ένα σκοπό πχ επιβίωση , ένστικτο, δεν έχει εξηγητική αξία από μόνο του.

      Όσο για το δεύτερο, όντως ο Αλτουσέρ έχει ενδιαφέρουσα άποψη. Να σου πω ότι το ζήτημα και μένα με κατατρέχει αποδομητικά κάθε φορά που σκέφτομαι. Δεν έχω έτοιμη λύση. Αυτό το «ανάμεσα» στις στιγμές λειτουργεί διαβρωτικά για κάθε απόπειρα δημιουργίας μιας διακριτής ταυτότητας, όπως η απόπειρα για το διακριτό εντοπισμό της στιγμής. Αυτό το ταυτόχρονα ανάμεσα και έξω είναι ένας μη-θεματοποιήσιμος χώρος και χρόνος(με την έννοια της ντεριντιανής differance). Μπορούμε να μιλήσουμε για μία διαδικασία «ιζηματοποίησης» , όπου το διακλεισμένο είναι τόσο σημαντικό όσο και αυτό που περιλαμβάνεται μέσα στην οροθέτηση. Το αποκλεισμένο, διαρκώς θέτει υπό απειλή το σύνορο και το περιεχόμενό της οροθέτησης, ώστε αυτό το απονομιμοποιημένο να μας πιέζει να εξετάζουμε όχι μόνο τι και γιατί κάτι νομιμοποιείται από το λόγο αλλά τι και γιατί αυτό το εκτός δεν νομιμοποιείται. Αυτό το εκτός συνόρων το θεωρώ υλιστικό γιατί είναι αυτό που αποδομεί το λόγο στην προσπάθειά του να υλικοποιεί ρυθμιστικά-κανονιστικά πρότυπα.

      • Ο/Η Ονειρμός λέει:

        Η φρασεολογία που ακολουθείς μου θυμίζει κάπως ό,τι έχεις αναφέρει ως »απονομιμοποιημένα σώματα».
        Ένα κείμενο του Μπαλιμπάρ παλιότερα, στο οποίο βέβαια ακολουθείται άλλη επιχειρηματολογία, με οδήγησε να εγκαταλείψω την παλιά θέση περί απόλυτης αντίθεσης υλισμούς-ιδεαλισμού, όπως είχα πει και στο rd.
        Όσον αφορά το εκτός συνόρων. Για παράδειγμα, όσον αφορά την σκέψη και την διαμεσολάβηση, αν η τελευταία φτάνει, ας πούμε, σε μια αυτοσχεσία, (διαφορετικά συνεχίζουμε την επ’άπειρον πρόοδο), ουσιαστικά έχουμε απονομιμοποιήσει την διαμεσολάβησης της διαμεσολάβησης κτλ κτλ ως εκτός συνόρων? Αλλά μάλλον το αρχικό σπινθίρισμα της σκέψης και αρνητικής διαμεσολάβησης ενός πράγματος βρίσκεται λόγου χάρη σε ένα μη προσδιορίσιμο ερέθισμα από το περιβάλλον. Αναφέρω το παραπάνω γιατί, αν εμπίπτει το παράδειγμα αυτό στις περιπτώσεις που ανέφερες, υπάρχει μια σχετική προβληματική και θεματοποίηση του ζητήματος στην Αρνητική Διαλεκτική του Αντόρνο. Και ταυτόχρονα, μάλλον θα μπορούσαμε να ονομάσουμε αυτό για το οποίο συζητάμε συνθηματικά ως μη εννοιακό υπόλειμμα, του ιδίου.
        Από ό,τι κατάλαβα αυτό το υπόλειμμα, το οποίο θα το θεωρούσαμε μεταφυσικό, το θεωρείς υλιστικό, και αρκετά πειστικά νομίζω (ή εδώ το μεταφυσικό είναι υλιστικό;). Μοιάζει με την ύλη του Χέγκελ, με τις απαραίτητες διαφορές ώστε να μένει χωρίς μορφικό προσδιορισμό (ενώ μια ύλη είναι η καμία και η απόλυτη μορφή, που τελικά όμως αίρεται με την διαμεσολάβηση καταλήγοντας σε μορφή και περιεχόμενο).
        Για αυτό δεν υπάρχει ολιστική προσέγγιση σύστοιχη με την έννοιά της. Ό,τι προσεγγίζουμε, έχει »τυφλά σημεία». Αυτό που μου έδειξες είναι ότι τα σημεία αυτά δεν είναι απλώς αδρανή σημεία εκτός ορατότητας, αλλά απειλούν τις οριοθετήσεις ως τέτοιες και το περιεχόμενό τους. Εκείνο που είναι όμως ασαφές, είναι γιατί: »το διακλεισμένο είναι τόσο σημαντικό όσο και αυτό που περιλαμβάνεται μέσα στην οροθέτηση». Αυτό μου φαίνεται πως δεν μπορεί να ισχύει πάντα με έναν ίδιο τρόπο, δηλαδή το διακλεισμένο και το περιλαμβανόμενο στην οροθέτηση, να είναι το ίδιο σημαντικά. Αν τα περιεχόμενα των εννοιών συλλαμβάνουν ατελώς την κίνηση, εκείνο που μένει απέξω θα μας καλέσει κάποια στιγμή να επανεξετάσουμε τις έννοιες και τις οριοθετήσεις μας. Ωστόσο αυτές μπορεί να ήταν αρκετές για την χάραξη πρακτικών δράσεων ή πρόγνωση σε χοντρές γραμμές τάσεων, συνειδητοποιώντας ταυτόχρονα ό,τι κάτι μένει απέξω στο χώρο και το χρόνο και το έργο μας δεν θα τελειώσει ποτέ. Γιατί αυτό το »απέξω» να μεταβάλλει δραστικά τις οριοθετήσεις μας ενεργώντας με τόσο διαλυτικό για αυτές τρόπο;
        Για τον »ενδοκωδικισμό» που ανέφερες, θα έπρεπε να αποδειχθεί ότι το περιβάλλον στο φεγγάρι είναι ριζικά διαφορετικό, ώστε τίποτα »κοινό» με το γήινο περιβάλλον δεν θα επέτρεπε στον ανθρώπινο οργανισμό να έχει την »ανάμνηση» μιας απειροελάχιστα συναφούς σχέσης, ώστε αυτό το απειρολάχιστο κοινό υπόστρωμα να πυροδοτεί μια αλλαγή στον οργανισμό τόσο στη γη όσο στο φεγγάρι, αλλά σε διαφορετικό βαθμό έντασης, έκτασης, σε διαφορετική μορφή κτλ, και μάλιστα σε όλους τους ανθρώπους και ειδικά στα κόκαλα.

      • Ο/Η heroicodesembarazo λέει:

        Όταν έγραφα «τόσο σημαντικό» είχα στο νου μου το απροϋπόθετο συμβάν, με την ανάλογη έμφαση με την οποία μιλά είτε ο Ντεριντά είτε ο Μπαντιού. Εγώ πάντως εξήγησα πώς το βλέπω υλιστικά απέναντι στις ιδεαλιστικές τάσεις του λόγου.
        Για τα υπόλοιπα τα βρίσκω πολύ σωστά και τα κατανοώ ως στο ίδιο μήκος κύματος με μένα.
        Όσο για το τελευταίο, δεν σε καταλαβαίνω. Πχ οι αλλαγές στη δομή του σώματος συμβαίνουν είτε το δούμε από την πλευρά των ομοιοτήτων, ώστε να έχουμε κάτι όντως διαφορετικό από την κατάσταση του σώματος στη γη, είτε από την πλευρά των ανομοιοτήτων ή το συνδυασμό τους. Δηλ. συμβαίνει κάτι καινούργιο που δεν μπορεί να είναι ήδη κωδικοποιημένο στον οργανισμό, σε σχέση με την παρελθοντική αλληλεπίδραση με το περιβάλλον της γης.

  10. Ο/Η Ονειρμός λέει:

    Ναι, προσπάθησα να καταλάβω αν ένας συνδυασμός ομοιοτήτων και ανομοιοτήτων θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα κάτι διαφορετικό, αν οι ανομοιότητες υπερίσχυαν κατά πολύ. Σε σχέση με τα προηγούμενα δηλαδή, αυτό οδηγεί στο συμπέρασμα ότι το σώμα αποκτά μια διαλεκτική σχέση με το νέο περιβάλλον πρωτογενώς, η οποία δεν μπορεί να διευκρινιστεί ως προς την αρχική στιγμή και τις πρωταρχικές αλληλεπιδράσεις-συνδιαμορφώσεις των περιεχομένων της αλληλεπίδρασης? Ή μήπως ένα τυφλό πριν σημείο, τυφλό γιατί δεν το »ενεργοποιούσε» το γήινο περιβάλλον, τώρα καθίσταται ενεργό στο νέο περιβάλλον (με την αλλαγή στην βαρύτητα κτλ). Πολύ μηχανιστικό μου ακούγεται το τελευταίο.

    • Ο/Η heroicodesembarazo λέει:

      «Σε σχέση με τα προηγούμενα δηλαδή, αυτό οδηγεί στο συμπέρασμα ότι το σώμα αποκτά μια διαλεκτική σχέση με το νέο περιβάλλον πρωτογενώς, η οποία δεν μπορεί να διευκρινιστεί ως προς την αρχική στιγμή και τις πρωταρχικές αλληλεπιδράσεις-συνδιαμορφώσεις των περιεχομένων της αλληλεπίδρασης? »

      Αυτό το παραπάνω περισσότερο, και καθόλου το 2ο που λες. Το 2ο είναι που κριτικάρω από την αρχή της συζήτησής μας. Κατά συνέπεια, όμως, λέξεις όπως επιβίωση, ένστικτα κά δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως εσωτερικοί κώδικες του όντος, γιατί αδυνατούν να εξηγήσουν το νέο , το απρόβλεπτο για τον οργανισμό. Είτε θέλουν εγκατάλειψη είτε θέλουν αλλαγή περιεχομένου ούτως ώστε να αποκτήσουν εξηγητική αξία.

  11. Ο/Η Ονειρμός λέει:

    Όντως το δεύτερο (ενεργοποίηση παραγόντων που βρίσκονταν »εν υπνώσει») είναι μηχανιστικό και αυτό στο οποίο από την αρχή άσκησες κριτική. Χρειάζεται ένας όρος που θα σημαίνει την διατήρηση της ενότητας του ενός πόλου της αντίθεσης (ας πούμε το ον), σε σχέση με τον άλλο πόλο, το περιβάλλον. Αν δεν μπορέσει να διατηρήσει αυτό το ον την ενότητα με τον εαυτό του (που δεν είναι απόλυτη ταυτότητα) στην επαφή με το περιβάλλον, δεν αναπτύσσεται η διαλεκτική σχέση και υπάρχει καταστροφή του όντος και διάχυσή του στο περιβάλλον. Μάλλον τότε απέναντι στο νέο και απρόβλεπτο, τίποτα δεν εγγυάται την »επιβίωση», »αυτοσυντήρηση», την διατήρηση της ενότητας του όντος σε σχέση με το περιβάλλον, και η διατήρηση ή όχι αυτής της ενότητας απέναντι στο νέο και απρόβλεπτο από τον οργανισμό, είναι κάτι το τυχαίο και κρίνεται στο αν εκείνες τις απροσδιόριστες αρχικές στιγμές αλληλοείσδυσης των αντιθέτων, όντος και περιβάλλοντος, θα μπορέσει μια σχέση αμφίδρομης αιτιότητας (αλληλεπίδραση), να εκφράσει τα δύο περιεχόμενα σε μια διαλεκτική τους σχέση. Κάτι φυσικά που δεν εξαρτάται από το ον.

    Λέμε ότι το ον συνδιαμορφώνει το περιβάλλον ανάλογα με τις ανάγκες του (φυτά), αλλά το να πούμε ότι το κάνει για να επιβιώσει, θα προυπέθετε ότι διαθέτει εγγεγραμμένη μέσα του, πριν συναντήσει το συγκεκριμένο περιβάλλον, την λειτουργία αυτή. Μάλλον πιο πολύ αποτέλεσμα εκείνου του απροσδιόριστου, παρά αιτία της επιβίωσης, είναι η ανταλλαγή ουσιών με το περιβάλλον, ως έκφραση εκείνης της σχέσης διαλεκτικής αλληλεπίδρασης που έχει προκύψει. Μένει βέβαια η σχέση του ειδικού με του γενικού, του ενός όντος με το γένος του, αφού δεν είναι θέμα τύχης για ένα ειδικό ον η ανάπτυξη διαλεκτικής σχέσης με το περιβάλλον από τη στιγμή που αυτό ισχύει για όλο το γένος, μολονότι κάθε ξεχωριστό ον του γένους συναντάει ένα συγκεκριμένο περιβάλλον για πρώτη φορά, με το οποίο έχουν έρθει σε επαφή προηγουμένως τα άλλα ειδικά όντα του ίδιου γένους.

  12. Ο/Η Ονειρμός λέει:

    Ευχαριστώ για τις αναλυτικές απαντήσεις και τα links. Αέρα στα πανιά σου!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s